Oude vos trekt berooide Argentijnen

Het door een economische crisis getroffen Argentinië kiest zondag een nieuwe president. De al afgeschreven ex-president Carlos Menem doet een gooi naar het hoogste ambt....

Op zijn 72ste wordt ex-president Carlos Menem van Argentinië opnieuw vader. Het bericht is afgelopen week rondgetrompetterd door zijn medewerkers en bevestigd door Menem zelf. Zijn tegenstanders geloven dat het een marketingtruc is. De oude vos wil potent lijken nu hij meedoet aan de presidentsverkiezingen van aanstaande zondag.

De comeback van Menem, getrouwd met een 37-jarige Chileense ex-Miss World, beheerst de stembusgang in Argentinië. Menem werd voor politiek dood gehouden na zijn huisarrest 1,5 jaar geleden wegens een vermoed (maar niet bewezen) aandeel in een illegale wapentransactie. Hij haalde sindsdien vooral de society-rubrieken van de krant.

Nu wordt de ex-president door de meeste opiniepeilers getipt als winnaar van de aanstaande presidentsverkiezingen. Veel kiezers stemmen bij gebrek aan inspirerende kandidaten in de eerste plaats voor of tegen Menem.

Het aantal weifelende kiezers is groot en de percentages die kandidaten in opiniepeilingen scoren ontlopen elkaar weinig. Daardoor zijn het de meest onvoorspelbare presidentsverkiezingen in de geschiedenis. Het enige dat zeker is, is dat geen van de twintig kandidaten meer dan veertig procent haalt. Dat is het vereiste minimum om tot president gekozen te worden. Er komt dus een tweede ronde, op 18 mei.

De meeste kans om door te stoten hebben naast Menem, Néstor Kirchner en Ricardo López Murphy. Zij zitten Menem op de hielen. De peronist Kirchner is een populistische linkse gouverneur uit Patagonië. López Murphy is een rechtse econoom, adept van de vrije markt.

Tot nog toe hadden de Argentijnen tijdens de afgelopen twintig jaar democratie aan een ronde genoeg om hun president aan te wijzen. Dat het dit keer zo anders toegaat dan zij gewend zijn is mede door het failliet van de twee grote partijen. In het verleden wisselden peronisten, de politieke erfgenamen van de populistische dictator Peron, en radicalen en sociaaldemocraten elkaar af aan de macht.

Maar de radicalen zijn de val van partijgenoot Fernando de la Rua anderhalf jaar geleden temidden van rellen en plunderingenniet te boven gekomen en hebben deze keer geen kandidaat. De Peronistische Partij is door ruzies verscheurd. Vandaar dat er nu voor het eerst drie peronisten meedoen. Menem is er een van.

Menem, die van 1989 tot en met 1999 regeerde, is een rechtse politicus met een nationalistisch discours. Hij is vermoedelijk de meeste gehate Argentijn. Onder hem groeide de economie maar liep de buitenlandse schuld snel op. Alles wat staatsbedrijf was, ging zonder pardon onder de hamer en tienduizenden mensen verloren zo hun baan. Sommige privatiseringen bleken achteraf dubieus en corruptieschandalen achtervolgen zijn regering.

Deze week rekende een krant uit dat minstens 23 van Menems vroegere naaste medewerkers vervolgd worden of veroordeeld zijn wegens corruptie. Zeker 56 procent van de kiezers zegt nooit en te nimmer op Menem te stemmen.

Maar Menem wordt ook op handen gedragen. Door zakenlieden bijvoorbeeld die vinden dat hij het land heeft gemoderniseerd en dankzij zijn blinde steun aan Washington Argentinië internationaal op de kaart heeft gezet. Fans heeft hij ook onder de armen die dankzij de vaste wisselkoers van toen (een Argentijnse peso voor een dollar) voor het eerst goedkoop geïmporteerde spullen konden kopen. Zij worden ook het meest getroffen door de werkloosheid sinds de economische crisis van december 2001. De steun van de armen voor de ex-president is wat analisten een 'heimwee-stem' noemen.

Ook het toenemend straatgeweld werken in Menems voordeel. Menem speelt in op de roep om een harde hand met opmerkingen als: 'Vorig jaar hebben we 60.000 auto's gefabriceerd en er werden 100.000 gestolen.' Hij belooft militairen op straat te laten patrouilleren en de strafbare leeftijd tot veertien te verlagen. 'Zijn' Argentinië is verkwanseld door 'onbekwame en stomme' regeringen, maar Menem staat klaar om te redden wat er van zijn schepping te redden valt.

Gezien de grote weerstand tegen zijn persoon is het onwaarschijnlijk dat hij daarvoor de kans krijgt. Een tweede ronde verliest de ex-president zeker, ongeacht wie zijn tegenstander wordt. Tenzij hij zondag in plaats van de nu geschatte twintig dertig procent krijgt en sterk uitloopt op de anderen. 'Dan kleeft aan Menem het aura van overwinnaar. Dat is iets waar kiezers gevoelig voor zijn,' aldus opiniepeiler Graciela Römer. Het is de rol die Carlos Menem het beste ligt. En natuurlijk wordt hij vader. Menem: 'Ik win toch altijd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden