Oude tijd herleeft in Caïro en Moskou

PAUL BRILL

Reageren? p.brill@volkskrant.nl

We zouden gaan kennismaken met een nieuwe Poetin, zo beloofde zijn woordvoerder daags na de Russische verkiezingen. Maar de oude vormen en gedachten blijken weer eens taai. Want wat we een paar dagen later te zien kregen was allesbehalve een politicus met frisse moed, maar veeleer een reïncarnatie van Brezjnev. Die een zeer belegen verklaring oplepelde voor de protesten tegen de verkiezingsuitslag.

Die protesten kúnnen niet authentiek zijn. Nee, de Amerikanen zitten erachter. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton 'zette de toon voor sommige oppositionele figuren'. Zij gaf hun 'een signaal', waarna ze 'aan het werk gingen'. De demonstranten volgden 'een welbekend scenario'. Dit was onversneden Sovjettaal. Enigerlei erkenning dat er misschien wel een ietsepietsje was aan te merken op het verloop van de verkiezingen, kwam niet over Poetins lippen.

De onvrede die in Rusland opborrelt, heeft wel iets gemeen met de opstandigheid die begin dit jaar om zich heen greep in de Arabische wereld. Ik moet haastig benadrukken dat er natuurlijk kanjers van verschillen zijn. Maar wat wel overeenkomt, is de plotselinge, verrassende intensiteit van de protesten. De liberale oppositie in Rusland leek de afgelopen jaren steeds meer te zijn gereduceerd tot een weliswaar sympathieke en strijdvaardige, maar toch vooral marginale beweging, die ook nog eens leed onder verdeeldheid en het contact met 'gewone' Russen bijna geheel was verloren.

Die 'gewone' Russen leken in meerderheid best tevreden met Poetin en zijn bewind. Hij had na de chaotische Jeltsin-jaren hernieuwde stabiliteit gebracht en de waardigheid van Rusland hersteld. Het ging ook beter met de economie (al werden de vruchten daarvan eigenlijk alleen in de grootste steden geplukt). Dat de vrijheid beperkt was en de democratie grotendeels een schijnvertoning, werd ogenschijnlijk op de koop toe genomen.

Maar de laatste maanden is er kennelijk de klad gekomen in de berusting. Na de schaamteloze stoelendans met Medvedev, die gedurende één termijn heeft gefungeerd als presidentiële plaatsbekleder, hebben veel Russen bedacht dat ze niet nog eens zes en mogelijk zelfs twaalf jaar kleptocratie, rechtsonzekerheid en verstarring willen verduren. Alleen met de nodige fraude wist regeringspartij Verenigd Rusland nog een nipte meerderheid te veroveren. Na deze overwinningsnederlaag vertoont Poetins bewind ineens een barst die door weinigen is voorzien. Het is zeer de vraag of zijn terugkeer naar het presidentschap bij de verkiezingen in maart nog de gedroomde triomftocht zal worden.

Maar voordat we feestelijk een Russische Lente uitroepen, is het nuttig ook op dit punt de ontwikkelingen in de Arabische wereld voor ogen te houden. Welbespraakte hervormers, die het meest voor de camera's verschijnen, onttrekken nogal eens het zicht op de orthodoxie en behoudzucht van de 'zwijgende meerderheid'.

Die meerderheid heeft nu gesproken in de Egyptische parlementsverkiezingen en het resultaat is een ijskoude douche voor iedereen die geloofde of hoopte dat er na de succesrijke revolte tegen president Mubarak waarlijk een nieuwe tijd gloorde in het belangrijkste Arabische land. Volgens de voorlopige uitslag heeft de Moslimbroederschap zo'n 40 procent van de stemmen behaald en koos bijna een kwart van de kiezers voor de nog veel rigidere salafisten. In de resterende kiesdistricten (op het platteland) zullen deze cijfers eerder nog omhoog dan omlaag gaan.

Is de score van de Moslimbroederschap al hoger dan verwacht, het succes van de salafisten komt als een donderslag bij heldere hemel. Natuurlijk valt er wat op af te dingen. De Moslimbroeders profiteren van het feit dat ze de bekendste groepering zijn en dat hun organisatie staat als een huis, terwijl de seculiere krachten nog aan het fröbelen zijn. De salafisten zijn bedeeld met miljoenen dollars uit Saoedi-Arabië.

Het neemt allemaal niet weg dat we (ik ook) ons hebben verkeken op wat er in Egypte - 'het meest religieuze land ter wereld' volgens ex-correspondent Alexander Neissink in een actueel boek - aan de hand was. Die honderdduizenden demonstranten op het Tahrirplein, de Facebook-activisten, de jongeren met hun westerse noties - hoewel ze met volharding en vernuft te werk gingen en brede sympathie genoten zolang Mubarak het mikpunt van het verzet was, representeerden ze niet de grote meerderheid van de 80 miljoen Egyptenaren.

Kort na de val van Mubarak zette Time de Egyptische Google-manager Wael Ghonim, die in de opstand een sleutelrol speelde, op de lijst van de honderd invloedrijkste personen ter wereld. Thans verzucht een Amerikaanse diplomaat dat Ghonim wellicht zeer invloedrijk in de wereld is, maar helaas niet in Egypte.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden