Oude kerncentrales steeds grotere hoofdpijndossiers voor de overheid

Dodewaard en Petten dreigen voor een financiële tegenvaller van 400 miljoen euro te zorgen

De oude kerncentrales Dodewaard en Petten dreigen de overheid op een financiële tegenvaller van 400 miljoen euro te komen staan. Die van Dodewaard moet worden gesloopt en die van Petten vervangen - en dat gaan private partijen niet betalen.

De voormalige kerncentrale van Dodewaard. Foto Hollandse Hoogte

Dodewaard

Bij de Waaldijk staat een monument van Nederlands nucleaire ambitie: de voormalige kerncentrale van Dodewaard. In de jaren tachtig en negentig werd er fel gestreden om deze centrale. De anti-kernenergiebeweging sloeg zijn kampen op voor de poorten en scandeerde met tienduizenden hun dwingende leuze 'Dodewaard gaat dicht'.

In 1997 was het zover: de centrale sloot zijn deuren. Volgens het persbericht van de centrale omdat er 'geen draagvlak bestaat voor verdere toepassing in Nederland van kernenergie'.

De splijtstofstaven werden er uitgehaald, enkele delen zoals de schoorsteen en wat bijgebouwen werden gesloopt en de centrale dichtgemetseld. De sloop zelf zou pas in 2045 beginnen. De radioactiviteit zou in die 50 jaar tot 2045 afnemen tot 99,5 procent, waardoor sloopkosten en de kosten voor de opslag van radioactief materiaal fors zouden dalen.

Een tweede voordeel van dat lange wachten was dat een spaarpotje dat voor de sloop was gereserveerd 48 jaar de tijd kreeg om aan te groeien. Ten tijde van de sluiting zat er 38 miljoen in die pot; in 2045 zou dat 180 miljoen moeten zijn.

Bij die aanname ging het mis. Het ministerie van Financiën denkt al jaren dat de aandeelhouders niet genoeg geld hebben gestort in de spaarpot. In 2015 becijferde het ministerie dat de centrale tussen 2002 en 2009 bijna 850 miljoen euro dividend uitkeerde aan zijn aandeelhouders, geld dat aan de financiële reserves van de centrale (waarmee de sloop betaald zou worden) zou zijn onttrokken.

In april dit jaar gaf de Arnhemse rechtbank het ministerie toestemming een voorlopig getuigenverhoor te houden over deze onttrekking. Dat zou rond de zomer plaatsvinden, maar dat is nooit gebeurd.

200 miljoen euro aan sloopkosten moet de overheid mogelijk betalen.

Kennelijk schatten hoge ambtenaren van de vier betrokken ministeries de kans nu laag in dat de aandeelhouders de sloopkosten gaan betalen. In hun vertrouwelijke overzicht aan informateur Edith Schippers reppen ze niet van de aansprakelijkheid van de aandeelhouders, maar wordt het risico, dat ze becijferen op 200 miljoen euro, geheel bij de overheid gelegd. Om de schade voor de overheid zo veel mogelijk te beperken, zou de sloop 'spoedig' moeten beginnen en niet pas in 2045.

Beide partijen bevestigen dat er hard word gewerkt aan de overdracht van de Dodewaard-aandelen aan de staat.

Petten

De kernreactor van Petten is van groot belang voor de medische wereld. Hij produceert radioactieve materialen voor medische toepassingen zoals in diagnose-apparatuur en bij de behandeling van kanker. Petten bedient eenderde van de wereldmarkt voor medische isotopen en zelfs 70 procent van de Europese markt. Toen de reactor in 2013 enkele maanden stillag, ontstonden overal in de wereld tekorten aan deze isotopen.

De huidige reactor kan tot uiterlijk 2025 mee. Er zijn plannen een nieuwe reactor te bouwen, op hetzelfde terrein in Petten. Hiervoor is op initiatief van ECN, de eigenaar van de reactor, de stichting Pallas opgezet. Het kabinet vindt de bouw van een nieuwe isotopenreactor een prachtig plan, maar stelt wel als voorwaarde dat het project geheel privaat wordt gefinancierd. Maar helemaal privaat is Pallas niet: in 2013 verstrekten het Rijk en de provincie Noord-Holland elk een lening van 40 miljoen euro aan Pallas.

De kernreactor van Petten, die tot 2025 mee kan. Foto Hollandse Hoogte

Maar met die leningen komt Pallas nog niet van de grond, schrijven hoge ambtenaren van vier betrokken ministeries in hun document aan informateur Schippers. Zij noemen het 'onwaarschijnlijk' dat Pallas als geheel private onderneming kan beginnen. Dat komt, schrijven zij, door de lange bouwtijd van de reactor. Al die tijd worden er wel kosten gemaakt, maar geen omzet. Daar beginnen private investeerders niet aan. Om dat probleem op te lossen, zou er een 'additionele eenmalige publieke bijdrage' moeten komen van 'naar grove schatting' 60 tot 100 miljoen euro.

De Pettense reactor kampt al tientallen jaren met een schier onoplosbaar afvalprobleem. Dat nucleaire afval bestaat uit van alles: handschoenen, kleding, gaasjes, laboratoriummaterialen, bouwmaterialen, hoogradioactief, laagradioactief, en dit allemaal door elkaar. Het moet allemaal naar de opslag voor radioactief afval, Covra, in het Zeeuwse Borssele. Maar Covra eist dat het eerst wordt gesorteerd en goed wordt verpakt, en dat kost goud geld.

Sinds 1995 paste de overheid al acht keer bij, in totaal 200 miljoen euro. Dat blijkt nog steeds niet genoeg; er moet nu nog eens naar schatting 100 miljoen bij. Onvermijdelijk, schrijven de ambtenaren. ECN failliet laten gaan is geen alternatief. In dat geval vallen de inkomsten van de reactor weg, maar de kosten voor het opruimen blijven. Dan is het Rijk nog 35 miljoen euro duurder uit.

100 miljoen moet de overheid naar schatting bijpassen voor de opslag van radioactief afval.

Meer over