Oude grafische technieken

De technische ontwikkelingen in de grafische industrie benemen menigeen de adem. Zetterijen en lithografiebedrijven zijn in razend tempo overgeschakeld op computers en scanners, en dat maakt dat grafische apparatuur die vijf jaar geleden nog tienduizenden guldens kostte, nu tot schrootwaarde is gereduceerd....

De techniek van de Nederlandse boekillustratie in de 19e eeuw, geredigeerd en deels geschreven door expert Johan de Zoete, is de titel van het Kerstnummer Grafisch Nederland editie 1995, en deze uitgave schaart zich moeiteloos onder de beste afleveringen van de afgelopen twintig jaar - het Kerstnummer verschijnt sinds 1913.

Het boek, uitgegeven door het Koninklijk Verbond van Grafische Ondernemingen, behandelt grafische (reproduktie)technieken uit het verleden; vaak omslachtige procédés die het vroeg of laat moesten afleggen tegen nieuwe vindingen. Zoals: de vooral in boeken met kunstreprodukties toegepaste heliogravure, de reliëfgravure, de Woodburytypie, de lichtdruk en de lithografie, die weergaloze uitvinding van Alois Senefelder (1771-1834) waarbij het mogelijk werd afdrukken te maken van stenen platen. Nu nagenoeg vergeten in de drukkerswereld is de uitvinding die bekend stond als physiantopy of, in lelijk Nederlands, natuurzelfdruk. Bij deze drukmethode werden bladeren, grassen of vogelveren ingeïnkt en rechtstreeks op papier afgedrukt - reeds Leonardo da Vinci noteerde hoe men hierbij te werk moest gaan. Met dit tameljk primitieve procédé konden geen hoge oplagen worden bereikt, want een vogelveertje was na een paar maal ininkten en afdrukken als zodanig onherkenbaar.

De directeur van de Weense staatsdrukkerij wist midden vorige eeuw de natuurzelfdruk te perfectioneren. Aldus: onder hoge druk perste hij, bijvoorbeeld, een boomblad in een zachte loden plaat. Na verwijdering van het blad werd de loden plaat in een galvanisch bad gehangen. De 'positieve' weergave van het beeld werd wederom in hetzelfde bad gehangen en dat leverde opnieuw een plaat met verdiept beeld op, maar nu van koper omdat van lood immers niet gedrukt kon worden. Deze vinding baarde groot opzien en leverde een stroom van boekillustraties op van een kwaliteit die ze zelfs bruikbaar maakten voor microscopisch onderzoek.

Aan de produktie van dit Kerstnummer werkten 24 drukkerijen en 16 lithografie-bedrijven mee. Het eindresultaat is subliem. Will de l'Ecluse en Hans Bockting van bureau UNA tekenden voor de smaakvolle vormgeving van een boek dat nog lang zijn waarde zal behouden. Niet alleen omdat Kerstnummers als een collector's item gelden, maar vooral ook omdat het een schat aan informatie bevat over een eeuwenoud vak dat aan grote veranderingen onderhevig was en is. Het boek kost ¿ 89,- en is in de gespecialiseerde boekwinkel verkrijgbaar of door overmaking van genoemd bedrag op het ING-banknummer 69.73.36.506 ten name van KVGO onder vermelding van 'Boekillustraties'.

Hub. Hubben

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.