Oude garde verdeeld over elan nieuwe feministes

Zijn ze er nog, echte feministes? Zeker, en ze zijn niet eens allemaal boven de vijftig. In kleine kring is het feminisme zelfs weer een beetje hip....

Zij hebben niets met oude leuzen als 'Wij vrouwen eisen'. 'Dat program heeft in de geschiedenis zijn functie gehad', zegt Sarah Bracke, 'maar het woord wij verwijst naar een enkele identiteit, alsof alle vrouwen gelijk zijn. Dat kan niet meer, er zijn verschillen, het is complexer.' Bracke is lid van de performancegroep NEXT GENDERation, die zondag optrad in De Balie in Amsterdam.

Eigenlijk had daar, als bewijs van de levendigheid van het feminisme, als uitkomst van een prijsvraag het Nieuw Feministisch Manifest moeten worden gepresenteerd. Maar helaas. De jonge redactie van het feministisch blad Lover, die de wedstrijd had bedacht, had een strenge jury aangetrokken in 'ouderejaars' als Anja Meulenbelt, Maaike Meijer, Evelien Tonkens en Chazia Mourali.

'Geen van de manifesten heeft ons verrast of overrompeld', meldt het juryrapport. De prijzenkast bleef dicht. Tonkens lag er een nacht van wakker. 'Misschien zijn we als vrouwen te streng, mannen geven elkaar eerder een schouderklopje.' Misschien ook dat een manifest met een luide en duidelijke boodschap en oproep, zegt Tonkens, 'niet meer van deze tijd is'. Omdat de vrouwenbeweging zo verscheiden is en versplinterd.

Maar dat is niet alles. Volgens Tonkens, lid van de jaren geleden opgerichte feministische club De harde kern, heerst op dit moment vooral het antifeminisme. 'Dat gaat ervan uit dat de emancipatie wel klaar is. Wie z'n kansen nu niet grijpt is dom, en verder zal de tijd de restjes ongelijkheid wel aan kant vegen. Daarnaast zitten we midden in het nieuwe geloof dat mannen en vrouwen heel anders zijn, daar zelf voor kiezen, wat allemaal komt door verschillen in de hersenen.' Zij vreest dat het'f-woord' vandaag de dag maar het best kan worden gemeden.

De Amsterdamse docente vrouwenstudies Saskia Poldervaart daarentegen ziet tal van feministische activiteiten bloeien: 'Cyberfeministes zijn bezig met gender bending, er wordt geknabbeld aan de grens tussen mannelijkheid en vrouwelijkheid, er zijn cursussen in het Vrouwenhuis.'

Poldervaart, ooit enthousiast Dolle Mina, juicht over de zestig hoofdvakstudenten bij de Amsterdamse Vrouwenstudies. 'Hier wordt nagedacht over identiteit, sekse en machtsverschillen. Het is een academische vrijplaats binnen de universiteit.'

Dat spreekt jonge feministes, en steeds meer mannen, aan. In het nieuwe feminisme is plaats voor allerlei soorten maatschappijkritiek, voor anders denken. Het nieuwe feminisme heeft veel gezichten, het is anti-kapitalistisch en actief, en tegelijk liberaal. En het verplicht niemand tot iets.

De 'verslonsde deeltijdmoeder met zorgverlof', zoals de Communiteit Flagella schrijft in haar manifest, is een aanklacht tegen de neoliberale norm die van vrouwen verwacht dat ze carrière maken. De Flagellanten willen dat niet, ze willen zich afzonderen als 'elitair segment binnen vrouwendom en samenleving'.

'We wilden met deze prijsvraag laten zien dat het feminisme niet achterhaald is, dat we geen mannenhaters zijn, maar dat er scherp en radicaal wordt gedacht', aldus Lover-redacteur Margriet van Heesch. Dat klopt, divers en tegenstrijdig zijn de manifesten. Maar in hun braafheid vertolken ze ook het polderfeminisme, particulier en naar binnen gekeerd en vooral vrijblijvend.

Tonkens: 'Van een manifest verwacht ik dat het iets aanklaagt of eist, iets zegt over de onvrede als gevolg van het emancipatie-succes, dat het het glazen plafond wil stukslaan, of nieuwe thema's aandraagt omdat de maatschappij is veranderd.' Zelf windt ze zich nog over van alles op. Ze hoopt nog steeds op een maatschappij waarin sekse er niet toe doet. 'Maar ik ben pijnlijk ouderwets.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.