Oude energiebron hout vormt een bron van moderne zorgen

De Europese Commissie dacht helderheid te scheppen in het lastige dossier van de biomassa. Het voorstel wordt gekraakt.

Het is een van de oudste vormen van energie, maar een bron van moderne zorgen. Hout. Of, zoals het in energiekringen heet: biomassa. Rondom het spul cirkelen steeds meer vragen, die hoe langer hoe lastiger te beantwoorden lijken.


Biomassa, vinden we al een jaar of tien, is groene energie, als je het meestookt in kolencentrales of als hoofdbrandstof in specifieke ovens. Het idee: de verbranding van dat hout levert weliswaar CO2 op, maar tijdens hun leven hebben de betrokken bomen die CO2 zelf uit de lucht opgenomen. Netto is de opgewekte stroom CO2-neutraal, en dus groen.


De laatste jaren rezen er vragen. Hoe groen is die stroom nou helemaal? Welke bomen mag je daarvoor kappen? Gaat dat niet ten koste van biodiversiteit? Verdringt dit geen landbouwgewassen? En zijn de bomen niet pas CO2-neutraal als nieuwe bomen de door verbranding uitgestoten CO2 uit de lucht hebben gehaald?


De Europese Commissie dacht helderheid te scheppen door een aantal duurzaamheidscriteria op te stellen, die deze week zijn uitgelekt. Het oordeel van de meeste duurzaamheidsvolgers: veel te mager.


De Commissie komt namelijk wel met een minimale CO2-besparing die biomassa moet opleveren (60 procent), maar aan drie belangrijke problemen van biomassa - blijven de bossen wel hoogwaardig, wordt er geen landbouwgrond verdrongen, hoelang duurt het voordat de CO2 is terugverdiend? - gaat het voorbij.


'Die elementen mis ik', zegt Jan Ros, biomassa-expert bij het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). 'Vooral de tijdsafhankelijkheid van de CO2-winst en de indirecte veranderingen in het landgebruik hadden bij de overwegingen moeten staan. Nu lijken ze bewust weggelaten.'


Ook Judith Merkies, europarlementariër voor de PvdA, is kritisch. 'De Commissie gaat er nu van uit dat het verbranden van een bos klimaatneutraal is en erkent niet dat er CO2 vrijkomt als er hout wordt verbrand, en evenmin dat het tachtig jaar kan duren voor een bos aangegroeid is.'


Willem Wiskerke van Greenpeace is hard in zijn oordeel. 'Dit voorstel is onacceptabel en een directe bedreiging voor bossen wereldwijd.'


Een van de problemen van biomassa is dat er zo veel vormen van zijn. Er is wel degelijk spul dat duurzaam te noemen is. Zo haalt Essent een deel van zijn biomassa uit Canadese bossen, waar het anders als afval zou zijn verbrand - maar dan zonder energie op te wekken. Het gaat hier om afval van de houtindustrie, zoals zaagsel, takken, boomtoppen, eigenlijk alles waar geen planken van kunnen worden gemaakt. Die resten werden vroeger in ovens langs de weg verstookt. Nu worden ze verwerkt tot samengeperste zaagselkorrels (pellets) om in Europa te worden verbrand - en wél energie op te wekken.


Maar door de stijgende vraag naar biomassa bestemmen de Canadezen inmiddels wel steeds meer bomen tot 'afval'. Ook zijn er voorbeelden bekend van hardhouten bomen die simpelweg worden neergehaald om als 'groene' energie te eindigen.


De Commissie had dat onderscheid tussen duurzaam en onduurzaam kunnen maken, maar laat veel mogelijkheden open. Zo staat er in het voorstel dat primaire bossen, ofwel oude natuurbossen, niet omgehakt mogen worden, tenzij de bomen ziek zijn of aangetast door brand. Dat is een zwak punt, vindt Wiskerke. 'Ziekte en brand zijn natuurlijke fenomenen. Die komen veel voor in Rusland en Canada. Zo geef je ze daar een excuus om toch te gaan hakken.'


Merkies vermoedt dat de Commissie is gezwicht voor de lobby van de bosrijke landen in Scandinavië, die door willen gaan met wat ze altijd deden. 'Om onze bossen te beschermen, hebben we behoefte aan veel ambitieuzere criteria.'


Hoe dan ook zal biomassa een lastig dossier blijven, denkt Ros. 'Bossen zijn levende systemen. Is het beter om een dode boom te laten liggen of om hem te verbranden? Het PBL worstelt daar ook mee. Wel kunnen we de verschillende effecten in beeld brengen. Wij zeggen niet: dit is goed en dit is slecht. Dat is aan de politiek.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden