Interview

'Oude Egyptenaren zeiden al: Grieken zijn net kinderen'

Veel Grieken geloven in complotten, wat Syriza vraagt is soms waanzin, het land is gespleten - en andere observaties. De Griekse ziel ontleed.

De Akropolis in Athene. Beeld afp

Voordat de oude Griek het scalpel erbij pakt om de psyche van zijn landgenoten te ontleden, komt hij met een vrijwaringsclausule. 'Je moet wel weten dat mijn mening niet representatief is voor die van de gemiddelde Griek. De meeste Grieken zijn het hartgrondig met mij oneens. Ja, dat geldt ook voor de intellectuelen.'

De Atheense schrijver en filosoof Nikos Dimou (80) heeft een haat-liefdeverhouding met zijn landgenoten, volgens hemzelf het gevolg van een internationale opvoeding en een studie in Duitsland. 'Ik voel mij meer Europeaan dan Griek. Maar daarin ben ik een uitzondering', verklaart hij aan de telefoon.

Dimou is in Griekenland een bekend politiek commentator en bestseller-auteur. Zijn bekendste werk, Het ongeluk een Griek te zijn, is vaak herdrukt. Het is een verzameling satirische observaties over de eigenaardigheden van de Griekse volksaard. Naar aanleiding van de actualiteit verscheen vorig jaar speciaal voor de Duitse markt een vervolg: Die Deutschen sind an allem Schuld.

Beeld -

Zijn de Griekse problemen echt de schuld van de Duitsers?

'In zekere zin wel. De Duitse kunsthistoricus Johann Winckelmann legde in de 18de eeuw de basis voor de schizofrene volksaard van de Grieken. Winckelmann was een fanatiek bewonderaar van de antieke Griekse beschaving. Winckelmann gaf zo'n beetje in zijn eentje de aanzet voor de Romantiek, de culturele stroming waarin de verering van de oude Hellenen een belangrijke plaats innam. Zijn enthousiasme en bewondering voor Griekenland werden in heel Europa overgenomen. Moderne Grieken hebben het idee overgehouden dat ze uitverkoren en bijzonder zijn. Grieken zijn een trots volk . Ze voelen zich gekrenkt als ze niet het respect krijgen waar ze vanwege hun glorieuze verleden recht op menen te hebben.'

Nikos Dimou. Beeld Melissa Peen

Uw landgenoten voelen zich ook minderwaardig, stelt u.

'Dat is de andere kant van onze gespleten ziel. Ook dat minderwaardigheidscomplex heeft historische oorzaken. Voordat ons land in 1830 onafhankelijk werd, waren we vierhonderd jaar deel van het Ottomaanse rijk. Griekenland heeft daardoor alle belangrijke ontwikkelingen in West-Europa gemist: de Renaissance, de Reformatie, de Verlichting en de industriële revolutie.

'Toen Griekenland van de Turken werd bevrijd, werden de Grieken in één klap van de Middeleeuwen naar de moderne tijd gekatapulteerd - een enorme cultuurschok. Het land was destijds een feodale staat zonder bourgeoisie. Grieken waren arme boeren die in dorpjes leefden, onder de knoet van een paar machtige landheren en de zeer conservatieve Grieks-orthodoxe kerk. Dus aan de ene kant verwachtten de Europeanen van de Grieken dat ze eeuwen in de tijd vooruit sprongen om aansluiting te zoeken bij het moderne Europa. Anderzijds confronteerden de Europeanen de Grieken met hun illustere antieke verleden. De Grieken kregen twee petten op: de hoge hoed van de Europeaan en de helm van Pericles. Dat heeft een diepe identiteitscrisis veroorzaakt.'

Welke rol speelt dat identiteitsconflict in de schuldencrisis?

'Aan de ene kant is er die trots, het gevoel speciaal te zijn, en aan de andere kant weten Grieken dat ze armer zijn dan andere Europeanen. Dat maakt ongelukkig. Ze hebben het gevoel dat ze niet genoeg erkenning krijgen van andere naties. De nieuwe regering is zo populair omdat Tsipras belooft de Grieken een nieuwe waardigheid te bezorgen. Hij bezweert dat andere landen zullen stoppen ons te behandelen als kinderen. De mensen geloven dat. Maar er is niets veranderd. Waarom zouden andere landen ons anders behandelen, alleen omdat we een regering hebben gekozen met een premier die jong en knap is?

'Als je je onzeker voelt, geloof je niet dat anderen het goed met je voor hebben. Het maakt wantrouwend en achterdochtig. Daarom praten Grieken zo negatief over bondskanselier Angela Merkel, haar minister Wolfgang Schäuble en jullie eurogroep-voorzitter Jeroen Dijsselbloem. Veel Grieken geloven in complottheorieën en denken dat buitenlandse machten bewust de financiële problemen inzetten om de Grieken te onderwerpen.'

Dat geloven ze toch niet echt?

'Als ik tegen een Griek zeg dat we die hoge schulden aan onszelf te wijten hebben, omdat we boven onze stand hebben geleefd, wordt hij boos. Grieken hebben moeite de werkelijkheid onder ogen te zien. Wij zijn een erg emotioneel volk. Wij laten ons leiden door onze instincten en onze wensen, niet door ons verstand. De oude Egyptenaren zeiden al: de Grieken zijn net kinderen.

'Typerend is de open brief die componist Mikis Theodorakis gisteren aan Tsipras schreef. Daarin riep hij de regering op Merkel en Schäuble naar de hel te laten lopen. Theodorakis beweert dat we het geld van de Duitsers helemaal niet nodig hebben, omdat Griekenland het rijkste land ter wereld is. De zeeën zitten volgens hem tjokvol olie en de bergen tjokvol uranium. Dus we hoeven alleen maar een paar bedrijven in te huren om die olie op te pompen en dat erts te delven en we zwemmen in het geld. Die brief is gespeend van elke realiteitszin. Ten eerste is helemaal niet bewezen dat er echt zo veel olie zit in de Ionische Zee. En als die olie er al zou zijn, dan is diepzee-exploratie bij de huidige lage olieprijzen niet rendabel.

'De aangekondigde verdubbeling van het minimumloon is ook zoiets. Syriza belooft dat te verhogen naar 750 euro en wil daartoe geld lenen van landen waar het minimumloon 300 euro is. Dat is waanzin.'

Toch bent u ook kritisch over de opstelling van de schuldeisers.

'Minister Yanis Varoufakis van Financiën heeft gelijk als hij zegt dat nog meer noodleningen niks oplossen. Griekenland moet lenen om zijn schulden af te lossen: dat is een vicieuze cirkel. Varoufakis en Tsipras vinden dat er een industriële revolutie moet komen in Griekenland en dat het meer moet exporteren. Ook daar hebben ze helemaal gelijk in.

'De andere landen moeten Griekenland de tijd gunnen om het huis op orde te brengen. Ik heb de indruk dat Syriza echt de corruptie wil aanpakken. De regering kan nooit al haar verkiezingsbeloften waarmaken, maar kiezers zullen al tevreden zijn als zij concrete resultaten boekt bij het hervormen van de overheid. Vorige regeringen hebben, na druk van de trojka, talloze hervormingswetten door het parlement geloodst; maar hoogstens 10 procent is ten uitvoer gebracht. Met de rest is niets gedaan.

'Het enige dat ik kan hopen is dat Syriza lang genoeg regeert, en vastbesloten genoeg blijft, om echt dingen te veranderen in Griekenland. Het zal hoe dan ook nog minstens tien jaar duren voordat Griekenland de crisis te boven is. Tachtiger zijnde zal ik het einde vermoedelijk niet meemaken. Griekenland is een jonge natie en moet nog veel leren. Maar ooit zullen we een erg waardevol deel van Europa zijn, daar ben ik van overtuigd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden