Oude bondgenoten verwijten Zalm arrogantie

Het was even wennen. Niet alleen voor de kersverse coalitiepartners CDA, LPF en VVD, maar ook voor de oppositie. Nieuwe verhoudingen, nieuwe mensen, een nieuwe procedure van 'kabinetje maken', om de woorden van voormalig PvdA-informateur en demissionair minister Klaas de Vries te gebruiken....

Van onze verslaggever Hans Wansink

Zo'n wonderlijke afsluiting van een parlementair jaar had De Vries nog nooit meegemaakt. Want wat was de status van het debat gisteren in de Tweede Kamer? Een discussie over een 'contract tussen drie partijen', typeerde VVD-leider Gerrit Zalm het regeerakkoord.

Informateur Jan Piet Hein Donner zat in vak K, waar normaal de regering haar beleid verdedigt. Hij gaf met de droge humor een toelichting op 'een saaie kabinetsformatie', waarvan het contract het resultaat is. Dat was opzet, die saaie formatie, legde Donner uit. Op 16 mei, de dag na de verkiezingen, was er 'vrijwel algemeen sprake van een gevoel van verbazing over het resultaat. Bij de een vermengd met euforie, bij de ander met verbijstering'.

De informatie moest rust brengen in 'de hoogopgelopen publieke emotie', moest leiden tot 'een normalisatie van het politieke discours'. Donner: 'Zorgen voor spektakel vormde geen onderdeel van mijn opdracht'.

Dat spektakel kwam er gisteren toch, hoewel aanvankelijk niet van de oppositie. Jeltje van Nieuwenhoven, de nieuwe PvdA-leidster, leek zich lange tijd te beperken tot het stellen van vragen over de status van het debat, en over de tekst van het gesloten akkoord, op basis waarvan de nieuwe ministersploeg een regeringsverklaring schrijft.

Thom de Graaf van D66 klaagde dat er van de beloofde politieke vernieuwing weinig was overgebleven. Onder het motto 'de burgers willen gewoon goed bestuur' ziet de nieuwe coalitie af van het correctief referendum. Agnes Kant van de SP en Paul Rosenmöller van GroenLinks zetten steviger in. Kant hamerde op het gebrek aan investeringen in de zorg, als belangrijkste onderdeel van wat zij typeerde als 'maatschappelijke schuld'. Rosenmöller herinnerde CDA-leider Balkenende aan zijn woorden van vóór de verkiezingen: 'verschrompeling van de samenleving' zou dreigen bij het uitblijven van extra geld voor collectieve voorzieningen.

Het meest concreet was Fred Teeven, de leider van Leefbaar Nederland. Teeven rekende voor dat het benutten van de maximale capaciteit van 3200 opleidingsplaatsen voor agenten alleen al in het jaar 2003 159 miljoen euro kost. Waar is dat geld?

Het antwoord werd niet gegeven. Minzaam, zoals het een beoogd premier betaamt, ging Balkenende in op de gestelde vragen. Onverstoorbaar liet hij een regen aan interrupties over zich heenkomen en bleef hij eenvoudig overeind. Gemakkelijk kon hij het CDA-gehalte van het akkoord naar zich toetrekken.

De kou was al uit de lucht toen LPF-voorman Mat Herben het spreekgestoelte beklom. De Graaf informeerde naar de politieke vernieuwing: had de LPF die niet wat gemakkelijk ingeleverd? Herben: 'Als de burger tevreden is over het bestuur, heeft hij ook geen behoefte aan een correctief referendum'. Waarop Rosenmöller zich afvroeg wat Pim wel niet van zo'n regentenmentaliteit zou denken.

En toen kwam Gerrit Zalm. Als een boekhouder leverde hij een winst- en verliesrekening. Die viel voor de VVD gunstig uit, moest iedereen begrijpen. Een medewerker had het VVD-programma en het akkoord vergeleken en berekend dat de liberalen dertien concessies hadden gedaan; 67 maal gold een 'onbeslist', zei Zalm. Daar tegenover stonden 142 winstpunten.

Zalm rekende in zijn betoog ook af met acht jaar Paars. Eindelijk konden er zaken worden gedaan over asielproblematiek en aanleg van wegen. 'Ik sta te genieten.' Hij leek overmoedig te worden. Dualisme? 'Ik ga niet naar het Torentje. Als Balkenende mij nodig heeft, komt hij maar naar mij toe.'

Ook wist hij Van Nieuwenhoven zo te tergen dat het tot een clash kwam tussen de oude bondgenoten. Waar Balkenende de indruk gaf dat opmerkingen van de oppositie wellicht in het akkoord komen, verwierp Zalm die suggestie met een grote glimlach. Die 'arrogantie' kwam hem duur te staan. 'U neemt ons niet serieus', wierp Van Nieuwenhoven hem boos voor de voeten. Zalm bood zijn excuses aan, maar de kiem voor nieuwe polarisatie is gelegd.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden