Column

Oud worden is schipbreuk lijden

Vrij zicht

In de verzorgingsstaat moet alles door de overheid opgelost, ook lijden en sterven.

Soms ben je zelf ineens ervaringsdeskundige en wordt het persoonlijke politiek. Ook al loopt de urine niet langs de enkels, nu weet ik dat je goed kunt merken wanneer iemand het niet droog houdt. Dat ruik je. Er is van alles aan te doen maar soms wil iemand gewoon niet. En soms dreigt er opstand: ik ga beslist niet naar een bejaardentehuis. Als je me vindt, laat mij maar liggen.

Ook net meegemaakt, nu wel in het verzorgingstehuis. De dames van het personeel zijn allerliefst, de zorg is top, maar hoe moet je als bewoner ook al weer zelf koffie zetten want dat doen die lieve dames altijd. Onderwijl wel boosheid en klachten. In het logboek over de dagelijkse ditjes en datjes staat dat 'de heer' niet uit bed wil komen en zegt dat het hier wel een concentratiekamp lijkt.

Oud worden is schipbreuk lijden, zei president De Gaulle. En die werd alleen maar tachtig. David Brooks schreef dinsdag dat de gelukkigste jaren de jaren op leeftijd zijn. Hij is mijn favoriete columnist, maar dit kan alleen een Amerikaan verzinnen. Oud worden is ontluistering.

Intussen doet iedereen zijn best. De buren vertellen dat hun zus dagelijks naar de dagbesteding gaat, tweemaal daags thuiszorg krijgt en tafeltje dekje. Het is uit de kunst geregeld. Ook in verpleegtehuis Waterhof doen ze hun uiterste best, blijkt uit een onberispelijke reportage die maandag in NRC Handelsblad stond. Dat was het tehuis waarover een maand geleden in het programma van Pauw zoveel te doen was geweest, vanwege de urine die de moeder van staatssecretaris Van Rijn over de enkels liep.

Ja, er zwalken weleens mensen over de gang. Ze vallen af en toe en zelfs lopen ze weleens in hun blootje omdat ze zijn vergeten zich aan te kleden. Dat komt omdat ze niet meer worden vastgebonden. En ook plassen ze wel eens in hun broek, legde een verzorger uit. Dat heb je namelijk met dementerende bejaarden.

Wat een verschil met de twee tv-uitzendingen van Pauw over de mensonterende toestand in het tehuis. Eerst werd staatssecretaris Van Rijn onder handen genomen, daarna voorzitter van de Raad van Toezicht Heleen Dupuis. Na het NRC-verhaal bleef er van de misstanden in het verpleegtehuis niet veel over. De ouderen werden beslist niet aan hun lot overgelaten. Het ontbrak ook niet aan handen aan het bed. Het echte probleem, zoals de dappere Heleen Dupuis op televisie zei, is dat iedereen verdrietig is als hij zijn vader of moeder zo moet achterlaten, dat dementie een heel naargeestige ziekte is en dat dat nauwelijks te accepteren valt.

Dupuis: iedereen is verdrietig.. Beeld Phil Nijhuis

Ze had gelijk ,weten we nu, maar er werd niet eens een poging gedaan om te luisteren. SP'er Renske Leijten zat aan tafel. Voor haar zijn alle kwalen te wijten aan marktwerking en managers. U praat alles goed, zei een woedende Jan Slagter van omroep Max, die in één moeite door leden aan het werven was. Jeroen Pauw zelf vroeg driemaal op rij waarom Dupuis niet zei dat het beter moest en dat er meer geld en personeel moest komen.

Achteraf, ik heb het deze week nagevraagd bij Dupuis, was het personeel van het tehuis blij dat ze dát tenminste niet had gezegd. De Waterhof is een prima tehuis. Het personeel doet zijn werk goed en meer personeel hebben ze ook niet nodig. Het is een onmogelijke boodschap, die tegelijk het failliet van de verzorgingsstaat verklaart. Alles kan en moet worden opgelost, tot en met het menselijk lijden en sterven. De overheid moet het opknappen en als het niet lukt, ligt het aan marktwerking en managers. Zelfs Renske Leijten begrijpt heus wel dat de werkelijkheid anders is - maar de politiek laat dat kennelijk niet toe.

Ook de arme bestuurders en politici die de klachten over zich heen krijgen, komen niet verder dan machteloze beleidstaal. Dupuis had het over de 'gouden keurmerken' van dit tehuis, Martin van Rijn begon over 'toegenomen zorgzwaarte'. En Diederik Samsom beklaagde zich in het beroemde Telegraaf-interview 'Samsom over de rooie' over de media die alleen maar ellendeverhalen schrijven, terwijl de decentralisatie in de jeugdzorg helemaal geregeld is. Tjonge, de decentralisatie is geregeld - daar win je de harten echt niet mee.

Leijten: het ligt aan de managers.. Beeld ANP

Neemt niet weg dat de geplaagde Samsom gelijk had. De werkelijkheid wordt gekneed in de media. Waar het uitziet naar slachtoffers, moeten ook daders zijn. Met in dit geval Jeroen Pauw als inquisiteur. Uitgangspunt van het zogenaamde harde interview is dat politici en bestuurders liegen. Lees hierover in de Financial Times het schitterende artikel 'The death of the political interview' van Newsnight-eindredacteur Ian Katz. De interviewer gaat er meteen met gestrekt been in en creëert zo een stemming van wantrouwen en weerzin. Dat is ook de taak van de journalist, in de opvatting van mensen zoals Glenn Greenwald van de Snowden-files: laten zien dat macht corrumpeert en leugenaars ontmaskeren.

Maar zo is de bestuurlijke werkelijkheid helemaal niet. Politiek is geen kwestie van zwart of wit, maar uit alle ellendige alternatieven de minst ellendige zoeken. En wat zijn we feitelijk opgeschoten met de afstraffing van ogenschijnlijk machtigen als Van Rijn of Dupuis? Terwijl de verhouding in het echt precies de omgekeerde is: de interviewer-beroemdheid verdient vele malen meer dan de staatssecretaris die hij aan tafel heeft. En hij heeft veel meer macht ook, omdat hij over de camera beschikt.

Aan het eind van het tv-programma verzuchtte Dupuis dat ze in een lastig parket was verzeild geraakt. Waarna Pauw afsloot met de dreigende mededeling dat 'we hier vast nog wel op terugkomen'. Dat zou inderdaad boeiend zijn, om op deze gang van zaken nog eens terug te komen.

Pauw: zeg dat het beter moet.. Beeld ANP Kippa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.