Oud, wild en sexy

Ouderen die jong wilden lijken, dat was lange tijd verdacht. Nu er steeds meer ouderen komen, en steeds minder jongeren, is er een andere opvatting ontstaan over wat jong en aantrekkelijk is....

Francisco van Jole

HET opvallendst aan de rel rondom de vermeende haarververij van de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder is dat er überhaupt over de kwestie gesproken wordt. De controverse lijkt op het eerste gezicht een symptoom van een maatschappij die geobsedeerdheid is door het conserveren van jeugdigheid, maar eigenlijk is er sprake van het tegenovergestelde. Verwijten over ijdel gedrag klinken heden ten dage vreselijk ouderwets.

Tien, vijftien jaar en langer geleden hadden pogingen tot het verhullen van ouderdom nog aangehaald kunnen worden als een teken van onbetrouwbaarheid, als een bewijs dat de persoon in kwestie zich niet kon verzoenen met zijn levenslot. In die tijd had Schröder klakkeloos geplaatst kunnen worden in de traditie van Dorian Gray, een door Oscar Wilde eind negentiende eeuw bedachte ijdeltuit uit de gelijknamige roman, die ten onder gaat aan de eeuwige jeugd die hem na een smeekbede is toebedeeld. Hij wordt als gevolg van het uitblijven van ouderdom regelrecht krankzinnig. Jong willen blijven is sinds mensenheugenis bij uitstek een streven van dwazen, en het gevecht tegen ouderdom is ijdel in de breedste zin van het woord.

De laatste jaren is echter vrijwel ongemerkt een kentering opgetreden. Trendvoorspellers als de Amerikaanse marketinggoeroe Faith Popcorn zagen het als eersten aankomen. Zij voorzagen voor ouderen een lustvolle toekomst omdat de normen zouden veranderen. Ouderdom is geen onafwendbare vloek meer, en het begrip sexy, toch een graadmeter van levenslust, is niet langer automatisch met jong verbonden. De jeugd is weliswaar niet eeuwig geworden, maar wel danig opgerekt.

De acteur Sean Connery bijvoorbeeld wordt ondanks zijn 71-jarige leeftijd nog als seksueel aantrekkelijk beschouwd. Sterker nog, hoe ouder hij wordt hoe verleidelijker hij is. Voor mannen gold weliswaar al langer dat ze tot op hoge leeftijd begeerlijk konden zijn, maar voor steeds meer vrouwen geldt hetzelfde. De inmiddels 56-jarige Britse actrice Joanna Lumley, ster van de tv-serie Absolutely Fabulous, kwam twee jaar geleden glansrijk als winnaar uit de bus bij een enquête van het commerciële station GMTV waarin het publiek gevraagd werd met welke ster men in de eerste nacht van het millennium het bed zou willen delen. In Nederland is het de 53-jarige zangeres Patricia Paay die zich - nu met een eigen cosmeticamerk - niet uit de wereld van de glamour laat verdrijven en zichzelf als sexy afficheert zonder dat haar enige hoon ten deel valt.

De eerste vrouwelijke ster die de ouderdomsverschijnselen tartte, was Blondie, de popartieste die eind jaren zeventig naam maakte toen ze de 35 reeds was gepasseerd. Dat was indertijd spraakmakend, tegenwoordig is het de norm. Madonna bijvoorbeeld is 43.

De trend beperkt zich niet tot de showbusiness. Eerder dit jaar ontstond er in de Verenigde Staten commotie over tv-spotjes waarmee nieuwszender CNN de komst van een nieuwe presentatrice bekendmaakte. Gelardeerd met glamoureuze beelden van de aantrekkelijke Paula Zahn vroeg een commentaarstem aan de kijker: 'Waar vind je een presentatrice van het ochtendnieuws die prikkelend en superslim is, en ook nog eens een beetje sexy?' Bij het uitspreken van het laatste woord klonk het suggestieve geluid van een rits sluiting. De promotie maakte prompt een discussie los over de wenselijkheid om nieuws presentatie te verbinden met sex-appeal. Dat is weliswaar een interessante discussie, maar minstens zo in het oog springend is de leeftijd van Zahn: 46. Drie generaties terug was dat nog een leeftijd om oma te zijn.

Daarbij kan worden aangetekend dat Zahn in de Amerikaanse tv-verhoudingen inderdaad jong is. Het online magazine Slate constateerde vorige week dat de gemiddelde leeftijd van Amerikaanse nieuwspresentatoren rond de 65 jaar ligt, en sprak van een gerontocratie. Met het publiek van de nieuwsprogramma's is het niet veel anders gesteld. Oudere kijkers overheersen, en dat zou een van de verklaringen kunnen zijn voor de opvallende verschuiving in de houdbaarheidsdata van sex-appeal. Beauty is in the eye of the beholder.

De omkering van de bevolkingspiramide die zich thans voltrekt, met steeds meer ouderen en steeds minder jongeren, leidt tot een verandering in opvatting over wat jong en aantrekkelijk is. De babyboomers, de allesbepalende generatie die kort na de Tweede Wereldoorlog werd geboren, blijken ook daarbij weer bepalend te zijn. Niet van plan zich te laten verdringen door jongeren hebben zij het begrip jeugd drastisch opgerekt. Was de 'oudere jongere' nog een door Van Kooten en De Bie bedachte schertsfiguur waarmee de jeugdigheidszucht van babyboo mers bespot kon worden, inmiddels is diezelfde oudere jongere een normaal verschijnsel. Het begrip middelbare leeftijd bijvoorbeeld is met vijftien, twintig jaar opgeschoven naar voorbij de vijftig. Met als gevolg dat alles wat eronder zit, jong is.

De verandering valt echter niet louter toe te schrijven aan de overheersende aanwezigheid van babyboomers in de statistieken. Het opvallende is namelijk dat de aantrekkelijkheid van oud zich ook uitstrekt tot de jongeren. Uit een vorig jaar in New Scientist gepubliceerd onderzoek bleek dat mannen van alle leeftijden de voorkeur geven aan aantrekkelijke oudere vrouwen. De wetenschappers waren verbaasd, want tot dan heerste de opvatting dat mannen instinctief altijd kiezen voor jongere seksuele partners. Een jonge vrouw biedt immers meer garanties voor de evolutionaire drang om zoveel mogelijk nakomelingen te produceren.

De bepalende factor in de keuze van de mannen bleek niet 'jong' maar 'aantrekkelijk'. Tegen het voorbijgaan van de tijd is niets te doen, maar aantrekkelijkheid heeft men voor een groot deel zelf in de hand. Iedere dag worden de fitnesscentra bevolkt door horden die niet alleen aan hun gezondheid denken, maar net zo goed aan hun uiterlijk.

Oud worden is geen lot meer, maar een keuze, zo lijkt het. Dat beperkt zich niet tot uiterlijk, het gaat samen met een manier van leven. Het kenmerk van alle sexy ouderen is dat ze zich niet bij hun leeftijd hebben neergelegd. Joanna Lumley leidt in de serie Absolutely Fabulous nog altijd het ruige leven dat voorheen was voorbehouden aan onbezonnen jongeren. Dat gedrag is in de serie weliswaar uitvergroot, maar ook in de praktijk slagen ouderen erin hun leven zo in te richten, dat ze zich jong kunnen gedragen. Ze kunnen op een motor springen en zich prompt reborn to be wild voelen. Ze hebben hun leven gesegmenteerd in compartimenten van volwassenheid en jeugdigheid, die ze net zo gemakkelijk wisselen als hun kleding.

Het ligt voor de hand de veranderende houding ten opzichte van jeugd en ouderdom toe te schrijven aan de rol van de media, maar de aanzet is ongetwijfeld gegeven door de cultuur. Zoals het voorbijgaan van de jeugd in de negentiende eeuw en lang daarna werd bejammerd onder invloed van de Romantiek, zo kan het koesteren van jeugdigheid goeddeels worden verklaard uit de invloed van de dominante rock-'n-roll cultuur. 'Je bent nooit te oud voor rock-'n-roll', zong de rockband Jethro Tull in 1976. Dat motto is gretig opgepikt, en een kwarteeuw later strekt het zich uit tot veel meer dan muziek. Alleen in de Duitse politiek worstelen ze er nog mee.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden