Oud-spionnenbaas VS betwijfelt of Trump geschikt is voor presidentschap: 'Dit is een nachtmerrie'

De voormalige spionnenbaas van Amerika, James Clapper, betwijfelt of Donald Trump wel geschikt is voor het presidentschap. In een ongewoon harde uithaal van de man die tot voor kort Amerika's inlichtingendiensten leidde, noemt Clapper het gedrag en de uitspraken van Trump de laatste dagen 'extreem verontrustend'. Volgens hem zijn de VS nu in een 'nachtmerrie' terechtgekomen.

President Trump op de luchtmachtbasis Andrews bij Washington. Beeld AFP

Het is voor het eerst dat zo'n hoge oud-functionaris uit het Amerikaanse leger en het wereldje van de inlichtingendiensten Trump zo hard onderuit haalt sinds hij in het Witte Huis zit.

Tot nu toe waren het voornamelijk Democraten en columnisten die twijfelden over de capaciteiten en de geestelijke gesteldheid van de president. 'Ik betwijfel echt zijn bekwaamheid, zijn geschiktheid, om dit ambt te vervullen', aldus Clapper naar aanleiding van de boze en felle toespraak die Trump dinsdag hield voor 20 duizend aanhangers in Phoenix. 'En ik maak mij, eerlijk gezegd, zorgen over zijn toegang tot de nucleaire codes.'

De president sloeg donderdag terug. 'James Clapper, die ooit werd betrapt op liegen tegen het Congres, is nu een autoriteit als het gaat om Trump', twitterde de president op venijnige toon. In Phoenix week de president af van zijn toespraak op papier, waarna hij mede-Republikeinen en de media flink onder vuur nam. De zeer ervaren Clapper, die diende onder zowel Democratische als Republikeinse presidenten, vond de rede van Trump 'bijzonder verontrustend'.

'Ik kan geen commentaar geven op zijn geestelijke gezondheid en zijn verstandelijke vermogen', aldus Clapper tegen CNN. 'Het enige waarover ik kan oordelen, is het gedrag dat ik heb gezien. En ik vind het verontrustend. Hoe lang nog moet het land deze nachtmerrie verdragen?' Clapper, die nooit een fan is geweest van Trump, heeft de president wel vaker bekritiseerd. Maar hij was nog nooit zo ver gegaan als nu, nu hij Trumps geschiktheid voor het ambt in twijfel trekt.

James Clapper, tot november Amerika's topspion, vorig jaar tijdens een hoorzitting in de Senaat. Clapper staat zowel bij de Democraten als bij de Republikeinen in het Congres in hoog aanzien. Beeld EPA

Ruzie zoeken

Zijn kritiek is ook niet gebruikelijk. Het is zelfs vrij zeldzaam dat zo'n hoge oud-ambtenaar zich zo fel uitlaat over een zittende president. Zeker als die pas zo kort in het Witte Huis zit. Laat de nieuwe president zijn werk doen, is doorgaans de regel. Clapper kreeg donderdag steun van oud-directeur Michael Hayden van de inlichtingendienst NSA. 'Ik zou deze woorden niet hebben gebruikt, maar ik begrijp zijn zorgen', aldus Hayden, die onder drie presidenten werkte.

Als Director of National Intelligence (DNI), die alle spionagediensten - waaronder de CIA - overziet, was Clapper onder president Obama Amerika's hoogste spionnenbaas. In die hoedanigheid werd hij 'Amerika's topspion' genoemd. Daarvoor was hij in de regering-Bush directeur van de inlichtingendienst NGA dat landkaarten analyseert. Ook was Clapper jarenlang onder president Clinton directeur van de militaire inlichtingendienst DIA, de grootste inlichtingendienst van het land.

De voormalige spionnenbaas schaart zich, vanwege het wispelturige gedrag dat Trump de afgelopen drie dagen vertoonde, achter de critici die verontrust zijn nu de miljardair beschikt over Amerika's nucleaire arsenaal. Op maandag hield Trump een geprezen presidentiële toespraak over de Afghanistan-oorlog. Op dinsdag zocht hij binnen 75 minuten ruzie met vrijwel iedereen. En op woensdag riep de president weer kalm op tot nationale eenheid en om 'onze wonden te helen'.

President Trump met dochter Ivanka in het Witte Huis. Hij keerde woensdag terug in het Oval Office na zijn fel bekritiseerde toespraak in Phoenix. Op woensdag, in Nevada, hield hij een ingetogen toespraak voor veteranen. Hij hield zich toen keurig aan zijn tekst. Beeld EPA

Verbazing

Dit 'Jekyll en Hyde-gedoe' noemt Clapper onrustbarend. 'In een oogwenk kan hij besluiten om iets aan Kim Yong-un te doen en er kan eerlijk gezegd weinig worden gedaan om hem te stoppen', aldus de oud-directeur over Trumps bezit van Amerika's nucleaire codes. 'Het hele systeem is erop gebouwd dat er snel gereageerd wordt als het nodig is. Dus er zijn weinig controlemogelijkheden als het om de nucleaire optie gaat. Dat is nogal angstaanjagend.'

Voormalig CIA-directeur Leon Panetta zei woensdag de zorgen van Clapper te begrijpen. Ook Panetta keek dinsdag met grote verbazing naar de felle toespraak van Trump in Phoenix en diens wisselende gedrag in slechts drie dagen. Volgens de vroegere CIA-baas 'begrijpen wij allemaal tot op zekere hoogte', na de Phoenix-rede, de zorgen dat Trump in zijn eentje een kernoorlog kan beginnen.

Panetta zegt echter dat er genoeg procedures en controlemogelijkheden zijn voordat de president kan beslissen tot een atoomaanval. 'Als hij zoiets stoms zou doen, dan zal hij de geschiedenis ingaan als de slechtste president in onze geschiedenis', aldus Panetta. 'Ik denk niet dat Donald Trump met dat predikaat de historie wil ingaan.'

Tijdens zijn drukke werkzaamheden donderdag had Trump tijd nog even tijd om deze compositiefoto te retweeten, een sneer naar oud-president Obama. Beeld Twitter/

Schandelijke claim

Panetta zegt dat Trump moet stoppen met campagnebijeenkomsten zoals in Phoenix. 'De verkiezingscampagne is voorbij', aldus de voormalige CIA-baas. 'Hij is nu president van Amerika. Hij moet zich nu erop concentreren om iets gedaan te krijgen voor zijn land.'

Ook in de Republikeinse Partij is er ongerustheid over Trumps gedrag. 'De president heeft tot nu toe de stabiliteit noch de competentie getoond die nodig is om succesvol te zijn', aldus de Republikeinse senator Bob Corker vorige week.

De kritiek van de conservatieve Corker, voorzitter van de machtige Senaatscommissie voor Buitenlandse Zaken, is pikant omdat hij Trump al vroeg steunde in de verkiezingscampagne. Het Witte Huis sloeg donderdag terug. 'Dat is een belachelijke en schandelijke claim die het niet waard is om op te reageren', aldus Trumps woordvoerder Sarah Huckabee Sanders over de kritiek van Corker.

Deze week kreeg de president het ook te verduren van de hoogste Republikein in het Huis van Afgevaardigden, Paul Ryan. 'Hij heeft er een rotzooitje van gemaakt', aldus Ryan over de omstreden uitspraken van Trump over het geweld van extreemrechtse betogers in Charlottesville. Met die andere Republikeinse leider in het Congres, senator Mitch McConnell, had de president onlangs een ruzie-achtig telefoongesprek, onder andere over de mislukte intrekking van Obamacare.

'Mijn enige probleem met Mitch McConnell is dat hij faalde', twitterde Trump donderdag. En dat terwijl de president beide partijgenoten hard nodig heeft om zijn ambitieuze plannen door het Congres te loodsen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden