Nieuws zaak-Julio Poch

Oud-minister van Justitie: belangen van koningshuis speelden geen rol in zaak-Julio Poch

Ernst Hirsch Ballin heeft zich als minister van Justitie niet bemoeid met de zaak-Julio Poch, zegt hij  tijdens een verhoor bij de Rotterdamse rechtbank. Laat staan dat er bij hem ‘hogere belangen’ hebben meegespeeld.

Oud-minister van Justitie Ernst Hirsch Ballin arriveert bij de rechtbank in Rotterdam voor de openbare verhoren in de zaak van Julio Poch tegen de staat. Beeld Arie Kievit

Als na bijna drie uur het openbare verhoor van Ernst Hirsch Ballin bij de rechter-commissaris ten einde is, heeft de voormalige minister van Justitie behoefte om een juridisch dichtgetimmerd antwoord te geven op een vraag die hem niet is gesteld. ‘Alle suggesties over hogere belangen van het Koninklijk Huis hebben geen rol gespeeld in de maatstaven die ik in de kwestie-Poch heb aangelegd.’

De Rotterdamse rechtszaal veert op van deze onder ede uitgesproken formulering. Hirsch Ballin moet getuigen in de zaak die Julio Poch (67) heeft aangespannen tegen de Nederlandse staat. De voormalig Transavia-piloot zat acht jaar in Argentinië in voorarrest, omdat hij zou hebben meegewerkt aan de dodenvluchten onder de militaire junta van Jorge Videla (1976-1983). In 2017 werd hij vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs.

Nu eist Poch een schadevergoeding van 5 miljoen euro van de staat. Nederland zou hem met onzuivere politieke motieven in handen van de Argentijnse justitie hebben gedreven. Voor de Oranjes zou zijn zaak gevoelig hebben gelegen, aangezien de inmiddels overleden vader van koningin Máxima, Jorge Zorreguieta, minister was onder Videla.

Hoger belang

Poch wil achterhalen wat er achter de schermen gebeurde. Hij hoopt op duidelijkheid over de politieke bemoeienis met zijn zaak en vindt het verdacht hoe graag Nederland van hem af wilde. Nederland had hem eventueel ook zelf kunnen berechten, maar dat had tot kritiek kunnen leiden: waarom wordt Poch hier wel berecht en Zorreguieta niet? Of speelde er soms een ander ‘hoger belang’: werkte Nederland mee aan de vervolging van Poch, op voorwaarde dat Argentinië zou afzien van vervolging van de Argentijnse schoonvader van Willem-Alexander?

Maandag nam voormalig Transavia-topman Michiel Meijer het voor Poch op in de rechtbank. ‘U weet toch dat er sprake is van een hoger belang?’, kreeg Meijer naar eigen zeggen in 2010 te horen van Guus Schram, destijds teamleider en persofficier van justitie. ‘Zo staat het in mijn geheugen gegrift. Toen ik aan Schram vroeg of hij doelde op een relatie met het Koninklijk Huis, antwoordde hij daar niet op. Maar uit zijn lichaamstaal bleek dat ik het bij het juiste eind had.’

Julio Poch, dinsdag na afloop van het verhoor van oud-minister Ernst Hirsch Ballin. Beeld Arie Kievit

Schram, die dinsdag voorafgaand aan Hirsch Ballin moet getuigen, ontkent in alle toonaarden dat hij het met de Transavia-topman over ‘hogere belangen’ heeft gesproken. ‘Die suggestie heb ik verbaal noch non-verbaal ooit willen doen’, zegt hij tijdens zijn verhoor. Hij ontkent ook dat Hirsch Ballin zich intensief met de zaak-Poch heeft bemoeid. ‘Ik ben niet bekend met een aanwijzing van de minister van Justitie aan het Openbaar Ministerie. Als die er geweest zou zijn, dan had ik dat geweten.’

Verkapte uitlevering

De advocaten van de oud-piloot, Geert-Jan Knoops en Carry Knoops, vinden dat er sprake is van een ‘verkapte uitlevering’ van Julio Poch aan zijn geboorteland. Hirsch Ballin draait om die typering heen. Nederland kon Poch niet zelf uitleveren aan Argentinië: Poch heeft ook een Nederlands paspoort en Nederland draagt geen staatsburgers over aan Argentinië. Maar er werden wel vluchtschema’s van de piloot overgedragen. Daardoor kon Spanje hem op verzoek van Argentinië arresteren, in Valencia, op de laatste vlucht voor zijn pensioen bij Transavia.

Hirsch Ballin was ervan op de hoogte dat het Openbaar Ministerie die vluchtschema’s aan Argentinië wilde geven. De minister hoorde dat van Harm Nanne Brouwer, de voorzitter van het college van procureurs-generaal. ‘Ik was niet onmiddellijk overtuigd was van de juistheid van de gang van zaken’, verklaarde de oud-minister in de rechtbank.

Maar na een tweede gesprek met Brouwer ging de minister alsnog overstag: er was geen ‘weigeringsgrond’ om de gevraagde informatie achter te houden. En als Poch moest worden berecht, dan kon dat volgens Hirsch Ballin ‘naar aard en context’ het het beste in Argentinië gebeuren.

Zware verdenking

Hij besefte dat Argentinië die informatie zou gebruiken om Poch buiten Nederland te laten aanhouden. Hirsch Ballin verdiepte zich verder niet in de vraag of er wel bewijsmateriaal tegen Poch was. ‘Dat was aan het Openbaar Ministerie.’ Hij liet zich overtuigen door het feit dat de aanklacht tegen Poch een verdenking van de ‘zwaarste categorie’ was. ‘We waren gebonden aan verdragen om mee te werken als het gaat om internationale misdrijven, ook als het om een Nederlandse burger gaat.’

Hij bemoeide zich verder niet met de kwestie, bezweert Hirsch Ballin. ‘De minister van Justitie heeft verantwoordelijkheid voor het opsporings- en vervolgingsbeleid. Een minister heeft niet de taak om een tweede onderzoek te doen naast het Openbaar Ministerie. Hij heeft wel het recht om vragen te stellen en de opmerkingen te maken die nodig zijn om het werk van het OM te verantwoorden in de Tweede Kamer.’

Verder lezen
De uitlevering van piloot Julio Poch aan Argentinië hing samen met een ‘hoger belang’. Dat kreeg toenmalig Transavia-directeur Michiel Meijer in 2010 te horen van het Openbaar Ministerie. Daarmee werd volgens Meijer gehint op het Koninklijk Huis. 

‘Ik werd direct als oorlogsmisdadiger neergezet – alsof ik al schuldig was.’Julio Poch woont weer in Nederland. Over zijn arrestatie, zijn proces en zijn ervaringen in Argentijnse gevangenissen publiceerde hij een boek. De Volkskrant sprak hem erover.

De zaak-Julio Poch
2003 – Poch spreekt met collega’s Tim Weert en Edwin Reijnoudt Brouwer op Bali over de Argentijnse junta.

2006 – Reijnoudt Brouwer vertelt piloot Jeroen Engelkes over het gesprek met Poch. Engelkes waarschuwt justitie, dat aanvankelijk niets met de melding doet.

2007 – De SP stelt Kamervragen nadat Vrij Nederland schrijft dat het politieonderzoek naar een vermeende oorlogsmisdadiger gestaakt is. Het onderzoek wordt hervat.

2008 – Nederland informeert Argentinië en stuurt de belastende verklaringen van de piloten over Poch mee.

2009 – De Spaanse politie arresteert Poch (57)op de luchthaven van Valencia, na zijn laatste vlucht voor zijn pensioen.

2010 – Spanje levert Poch uit aan Argentinië, waar hij wordt aangeklaagd voor betrokkenheid bij de dood van 615 mensen. Later wordt dat bijgesteld naar 41 slachtoffers.

2012 – Officiële start van het ESMA-proces in Buenos Aires. De rechters horen honderden getuigen.

2015 – De aanklager eist levenslang tegen Poch.

2017 – 29 van de 54 verdachten krijgen levenslang opgelegd. Poch wordt door de rechters unaniem vrijgesproken en keert terug naar Nederland.

2018 – Poch stelt Nederland aansprakelijk voor de 8 jaar die hij onschuldig in de cel heeft doorgebracht. Minister Grapperhaus (Justitie) wijst aansprakelijkheid af.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden