Reconstructie Inzamelingsactie

Oud-leden Hofstadgroep collecteren voor terugkeer Nederlandse Syriëgangers en hun kinderen

De Celebesstraat in Amsterdam-Oost. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De wegens terreur veroordeelde Bilal L. en Samir A. zamelen in Amsterdam-Oost geld in voor Nederlandse Syriëgangers en hun kinderen in Koerdische kampen. Ze zijn de afwachtende houding van de Nederlandse overheid zat. De gemeente heeft geen weet van de collecte.

‘Ik praat over tientallen vrouwen en kinderen die in de Koerdische kampen zitten. Wij kunnen hun daar weghalen en smokkelen naar veiliger gebied (Idlib)’, schrijft Bilal L. in een appgroep met de titel ‘Steun Baghuz’.

‘Wat is Baghuz’, vraagt een van de genodigden in de groep.

‘Is een dorpje in Syrië bro waar de kuffar onze onschuldige moslim broeders en zusters vermoorden’, zegt een andere deelnemer.

Screenshots uit de appgroep 'Steun Baghuz’.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Het is de derde week van maart en Baghouz, het laatste bolwerk van Islamitische Staat (IS) in Oost-Syrië, staat op het punt te vallen. Tijdens de belegering door de Koerdische rebellengroepering SDF hebben tienduizenden vrouwen de stad met hun kinderen verlaten, hun zwarte sluiers wapperend in de wind, terwijl de mannen achterblijven om tot de laatste snik door te vechten. Veel vrouwen en kinderen zijn gewond en uitgemergeld. Onder hen ook enkele Nederlandse twintigers en dertigers. Onder toeziend oog van Koerdische strijders zijn de vrouwen en hun kinderen afgevoerd naar beveiligde kampen in Noord-Syrië. Welk lot hun daar wacht, is onduidelijk.

Ondanks herhaaldelijk aandringen van familieleden, advocaten en ombudsinstanties onderneemt de Nederlandse overheid geen pogingen de Syriëgangers en hun kinderen uit de vluchtelingenkampen te repatriëren. Politiek ligt de terugkeer van Nederlandse IS-leden gevoelig, ze worden onder meer beschouwd als een veiligheidsrisico. Twee beruchte mannen, de wegens terrorisme veroordeelde Bilal L. en Samir A., zijn deze afwachtende houding van de Nederlandse overheid zat. Ze zijn zeker sinds begin dit jaar in Amsterdam-Oost bezig om geld in te zamelen waarmee de vrouwen en kinderen uit de Koerdische kampen gesmokkeld kunnen worden.

Dat vertellen twee anonieme bronnen die in maart los van elkaar contact opnemen met de Volkskrant. Zij vinden dat de krant moet weten dat L. en A., die ten tijde van de moord op Theo van Gogh deel uitmaakten van de Hofstadgroep, de straten in het stadsdeel afstruinen om aandacht te vragen voor de situatie in Syrië.

Iedereen in Oost heeft het erover

Op straat spreken ze jongens aan op hun mate van religiositeit, zo vertelt een jongen die de Volkskrant heeft gesproken. L. en A. zouden hem hebben verteld over de ellendige toestand in de Koerdische vluchtelingenkampen. Het zou hun islamitische plicht zijn om de Nederlandse vrouwen en kinderen in veiligheid te brengen. Ook vertellen de twee volgens de bron dat het hun al gelukt zou zijn om een aantal vrouwen naar Idlib te smokkelen. Al langer zouden IS-leden gebruik maken van de smokkelroute naar die stad, waar ze in relatieve veiligheid kunnen leven of die als tussenstop dient voor de reis naar Turkije.

De jongen krijgt het verzoek ook te helpen, Samir en Bilal zouden het geld via een ondergronds netwerk bij smokkelaars in Syrië kunnen krijgen. De bron voelt zich klemgezet door de twee, vertelt hij. Hij kent hun reputatie als veroordeelde ex-terroristen.

Een tweede jongen die contact opneemt met de krant, vertelt een vergelijkbaar verhaal over de acties van Samir en Bilal op straat. Iedereen in Oost heeft het erover, volgens hem. Ook komt hij met de screenshots uit de appgroep ‘Red Baghuz’. Daarin is iemand met het telefoonnummer van Bilal L. opmerkelijk openhartig over waar hij mee bezig is. Andere leden van de groep spreken hem ook aan als Bilal. Over het smokkelen van vrouwen en kinderen uit vluchtelingenkampen naar veiliger gebied, zegt Bilal het volgende: ‘Er zijn manieren, bro. En geloof me, Koerden willen ook van hun af. Die zijn hun liever kwijt dan rijk.’

Terwijl de Volkskrant nog onderzoek doet naar de betrouwbaarheid van de informatie van de bronnen, berichten NRC en De Telegraaf zaterdag al over de collecte van de voormalige Hofstadgroepleden. Samir en Bilal bevestigen vervolgens aan de Volkskrant dat ze hulp zoeken voor de kinderen in de kampen in Syrië.

In antwoord op vragen van de Volkskrant sturen de twee afzonderlijk van elkaar een identieke verklaring terug. ‘Het gaat om kinderen die er niet voor hebben gekozen om daar naartoe te gaan of zelfs daar geboren zijn. Er zijn as we speak kinderen van Nederlandse afkomst in de kampen die daar met open wonden liggen en ieder moment kunnen komen te overlijden.’

Wie zijn Bilal L en Samir A.?

Bilal L. en Samir A. waren waren ten tijde van de moord op Theo van Gogh (2004) verbonden aan de terroristische organisatie Hofstadgroep. Bilal L. kreeg in 2006 drie jaar cel wegens het ronselen voor de jihad en doorliep daarna een antiradicaliseringsprogramma. Bilal L. was na zijn vrijlating onder meer actief als jongerenwerker bij de gemeente Amsterdam. Daar moest hij radicaliserende jongeren in het gareel houden. Nadat in 2015 bekend werd dat Bilal L. voor de gemeente werkte, ontstond er onrust en vertrok hij. Hij werd nadien onder meer verweten dat hij twee jongens had gestimuleerd naar IS-gebied af te reizen. Anderen verklaarden daarover dat Bilal juist twee jongens die al in Turkije waren nog poogde terug te halen. Na de dood van zijn zus Sarah L. en haar dochtertje in Syrië in 2018 is hij volgens de bronnen van de Volkskrant begonnen om geld op te halen voor kinderen en vrouwen in Koerdische kampen.

Samir A. werd veroordeeld tot 9 jaar cel wegens de voorbereidingen van een terroristische aanslag. Sinds zijn vrijlating wordt hij nadrukkelijk gevolgd door de veiligheidsdiensten en zijn er tevergeefs pogingen ondernomen hem te deradicaliseren, schreef NRC zaterdag.

Strafbare handelingen?

Ze benadrukken dat het bieden van hulp door particulieren niet nodig zou zijn als Nederland de vrouwen en kinderen zelf zou repatriëren. ‘De Nederlandse overheid heeft vandaag de kans om haar menselijkheid te laten zien met name aan de kinderen door ze terug te halen en medische zorg te geven. Ik kan me goed voorstellen dat er families zijn die de Nederlandse overheid kunnen aanklagen als hun kleinkind daar komt te overlijden omdat de Nederlandse overheid haar plicht heeft nagelaten.’

L. voegt er later aan toe dat een foto van de dochter van Jermaine W., een in Syrië gesneuveld lid van de Hofstadgroep, hem de afgelopen maanden het meeste heeft geraakt.

Samir ontkent dat hij lid was van whatsappgroepen waarin om hulp werd gevraagd. De Volkskrant heeft zijn lidmaatschap van die groep ook niet kunnen vaststellen. Verder weerspreekt A. dat hij samen met L. in de straten van Oost moslims aansprak voor een collecte. ‘Ik weet daar niks van.’

De twee gaan niet in op vragen over de manier waarop zij dan wel te werk gingen in hun pogingen de vrouwen te helpen. Hoeveel geld ze hebben opgehaald en of dat geld de vrouwen en de kinderen in Syrië geholpen heeft? Ze laten er niets over los. ‘Dat zijn vragen die Justitie mag stellen als ze van mening zijn dat er sprake is van strafbare handelingen. Die zal ik dan ook beantwoorden’, zegt zowel L. als H.. Volgens hen moet de discussie erover gaan in hoeverre de hulp aan kinderen die ‘gewond en zwaar ondervoed zijn gecriminaliseerd mag worden’.

Hoewel de inzamelingsactie van A. en L. in betrekkelijke openbaarheid plaatsvond, was de gemeente daarvan niet op de hoogte, meldt een woordvoerder van burgemeester Halsema. De gemeente heeft nog geen antwoord op de vraag of de collecte juridisch door de beugel kan. Ook het Openbaar Ministerie wil dit weekend geen standpunt innemen over de eventuele strafbaarheid van de inzamelingsactie.

Advocaat André Seebregts, die meerdere cliënten bijstond die werden vervolgd voor het overmaken van geld naar familieleden in Syrië, ziet dat Justitie in dit soort gevallen snel tot vervolging overgaat. ‘Ik heb cliënten gehad die werden aangepakt omdat ze wat geld overmaakten naar familieleden die honger leden of geen geld voor kleren meer hadden. Justitie wil daar kennelijk een signaal mee afgeven. Ik meen dat ze daarmee doorslaan.’

Volgens Seebregts is de inzamelingsactie van Bilal en Samir een voorbeeld van de spagaat waarin familieleden van Syriëgangers zijn gedwongen door de Nederlandse overheid. Doordat Nederland zich niet inspant om de vrouwen en kinderen in de Koerdische kampen terug te halen, kunnen familieleden naar andere manieren kijken om ze daar weg te krijgen. ‘Je kunt je de wanhoop van die familieleden wel voorstellen, zij hebben dochters, zussen en kleinkinderen in die kampen die in sommige gevallen door gebrek aan eten, kleren en medicijnen in levensgevaar verkeren.’

Bedankt Amsterdam-Oost

Dat er in Amsterdam-Oost veel mensen meeleven met de vrouwen en kinderen in de Koerdische kampen, was bekend. De afgelopen jaren stuurden Syriëgangers meerdere filmpjes waarin de ‘broeders in oost’ de groeten krijgen. Eenmaal wordt de tekst ‘Bedankt A’dam oost’ op een ruïne in Idlib geschreven.

Familieleden van Syriëgangers die met hun kinderen in de Koerdische kampen verblijven, kunnen zich – met de nodige kanttekeningen – ook vinden in de inzamelingsactie van L. en A.. ‘Ze zullen vast de hele wereld over zich heen krijgen, maar ik vind het mooi dat in ieder geval deze jongens zich het lot van de vrouwen en kinderen in Syrie aantrekken’,  zegt een moeder van een Syriëganger wier dochter onlangs uit Baghouz wist te ontkomen.

Een vader zegt het eens te zijn met het ‘basisidee’ achter de inzamelingsactie: als Nederland niks wil betekenen voor de vrouwen en kinderen in Syrië, dan moeten anderen maar in actie komen. Bijdragen aan de inzamelingsactie gaat hem echter te ver omdat er ‘geen bewaking van de geldstromen’ lijkt te zijn en omdat hij de reis van de vluchtelingenkampen naar Idlib als te risicovol inschat.

‘Yo Bilal ik wil hun wel helpen. Ik heb die video’s gezien man en word er gwn verdrietig van’, reageert een deelnemer aan het groepsgesprek in de Whatsappgroep Red Baghuz.’

In de appgroep wordt ondertussen een video gedeeld - ook te zien op YouTube - waar een Arabisch lied klinkt dat het tragische lot van Baghouz bezingt.

‘Moge Allah ons vergeven dat wij van de zijlijn hebben toegekeken. Bilal hoe kunnen we hun helpen’, vraagt een van de deelnemers.

‘Ja bro hoe kan ik helpen die beelden zijn hartverscheurend’, vraagt een ander.

‘De broeders die willen helpen, stuur mij een privébericht’, eindigt Bilal het gesprek op de app.

Heeft u een tip: Op verschillende wijze kunt u de redactie informeren. Alle mogelijkheden staan op volkskrant.nl/tip

Lees ook

200 euro sturen aan noodlijdende zoon in IS-kalifaat, staat dat gelijk aan het financieren van terrorisme?

Over de val van Baghouz en hoe nu verder, schreef onze correspondent Ana van Es deze analyse in vier punten. Zij interviewde ook IS-spijtoptant Yago R., die vastzit bij de Koerden.

De Amsterdamse antiradicaliseringsaanpak waarbij Bilal L. betrokken was leidde destijds tot een spoeddebat in de gemeenteraad en een rechtszaak tegen een antiradicaliseringsambtenaar. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden