Oud-klimaatbaas verbaast wetenschappers met rampscenario

Drie meter zeespiegelstijging, nog deze eeuw. Bloeiende kuststeden die in een paar decennia onleefbaar worden. Megastormen. Volksverhuizingen. Economische chaos. Wetenschappers wereldwijd zijn onthutst over het rampscenario dat voormalig NASA-klimaatbaas James Hansen in een nieuw, meer dan 150 pagina's dik artikel schetst. Zij het niet om de voorspelde rampen, als wel om Hansens besluit om diezelfde collega's te passeren en eerst naar de media te lopen.

Beeld thinkstock

'Ik vind het erg onverstandig om met een ongecontroleerde paper meteen zo de publiciteit te zoeken', reageert de Utrechtse paleoklimatoloog Appy Sluijs zuinig. Hij is op een zomercongres in Italië waar het in de wandelgangen over de nieuwe Hansen-studie gaat. Maar op de studie zelf ingaan wil hij eigenlijk niet. 'Alleen na peer review zijn stukken relevant, daar moeten we als wetenschappers heel strikt in zijn.' Volgens Hansen en zestien vooraanstaande collega-onderzoekers loopt de wereld kans op dramatische stijging van de zeespiegel, zelfs bij de maximaal 2 graden opwarming die tegenwoordig internationaal wordt nagestreefd. Historisch zijn er voorbeelden van 5 tot 9 meter zeespiegelstijging bij minder opwarming, zoals in het Eemien (een tijdsnede), zo'n 120 duizend jaar geleden, toen het een graad warmer was dan nu.

De voortdurende uitstoot van broeikasgassen forceert het klimaat veel sneller dan destijds, aldus Hansen, die zich baseert op sporen van oude klimaatveranderingen en modelberekeningen. Daardoor zou bijvoorbeeld het smelten van ijskappen op Groenland en Antarctica nu al onomkeerbaar aan de gang zijn. Bovendien wordt volgens de Amerikaanse onderzoekers stelselmatig onderschat hoe zoet smeltwater van gletsjers stromingen in de oceanen kan ontregelen, waardoor warmer zeewater drijvende ijsmassa's nog sneller smelt.

Holy fuck moment

'Wetenschappers hebben van nature de neiging om voorzichtig te zijn. James Hansen heeft daar nu eenmaal altijd wat ander opvattingen over', zegt de Nederlandse klimaat-watcher Jan Paul van Soest. 'Men praat liever over gemiddelden dan extremen.' In 2013 vertrok Hansen na veel politieke druk bij NASA, bij het Goddard Institute for Space Studies om kritischer over het Amerikaanse klimaatbeleid te kunnen zijn. Alleen een duurzame energierevolutie kan ons redden, vindt hij.

Later dit jaar vinden in Parijs nieuwe internationale klimaatonderhandelingen plaats. Vorige week besprak Hansen met een reeks verslaggevers van Amerikaanse media de conclusies van een studie naar smeltende ijskappen, zeespiegelstijging en andere klimaatveranderingen. De studie van Hansen en zestien toponderzoekers in het veld, was toen nog niet verschenen. Dat gebeurde donderdag wel, maar op de experimentele 'open review' discussiewebsite van het tijdschrift Atmospheric Chemistry and Physics. De peer review gebeurt daar in het openbaar, in plaats van achter de schermen. Maar in de media heette Hansens studie toen hoe dan ook al een historisch 'holy fuck' moment.

Onrustbarend

Hansen (74) zelf noemde het in interviews de belangrijkste paper van zijn lange carrière. De wetenschappelijke discussie over het stuk, begint op gang te komen en de toon is niet mals. 'De studie is een tour de force, maar zit zo vol aannames en extrapolaties dat het werk niet serieus te nemen is', schrijft een Australische klimaatwetenschapper. Vergezocht, vindt ook klimaatonderzoeker Michael Mann, zelf veelvuldig onder vuur vanwege zijn opwarmingsstudies. De Duitse zeespiegel-expert Stefan Rahmstorf daarentegen onderschrijft Hansens conclusies. 'Twee graden opwarming is gevaarlijk en zadelt ons op met meters zeespiegelstijging.'

Volgens de Utrechtse klimatoloog Appy Sluijs is er geen historisch voorbeeld van de snelle zeespiegelstijging die Hansen voorziet. 'Er is natuurlijk altijd kans op verrassingen. Maar over die kans is niks te zeggen.' Klimaatdebat-watcher Van Soest meent dat Hansen er vooral verstandig aan had gedaan om in zijn artikel expliciet uit te leggen hoe dat moet worden gelezen. 'Waar het om gaat is dat er een heel spectrum is van scenario's, waarvan dit er één is. Heel onrustbarend, iets wat je niet wilt mee maken. De fat tail, noemen we dat. Ik denk dat het goed is, als daarover wordt gesproken, maar Hansens verhaal is kwetsbaar omdat er op allerlei punten op af te dingen is. Daardoor gaat zijn punt gemakkelijk verloren, en daar bewijst hij uiteindelijk niemand een dienst mee.'

James Hansen voorspelt een zeespiegelstijging van drie meter, nog deze eeuw. Beeld thinkstock
Een combinatiefoto van een meer in de Chileense provincie Aysén. Volgens wetenschappers veranderde het waterpeil van het meer door de klimaatverandering. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden