'Oud-eurocommissarissen te snel naar bedrijfsleven'

Een op de drie oud-eurocommissarissen uit de ploeg-Barroso heeft een jaar na hun terugtreden bijbanen in het bedrijfsleven of daaraan verbonden organisaties. Van die bijna honderd nevenfuncties had de nieuwe Commissie er zeker acht moeten verbieden, omdat het risico van belangenverstrengeling te groot is.  Dat geldt ook voor het betaalde adviseurschap van Neelie Kroes bij de Amerikaanse zakenbank Bank of America Merrill Lynch.

Voormalig eurocommissaris Neelie Kroes wordt ook genoemd in het onderzoek. Zij doet een betaald adviseurschap bij de Amerikaanse zakenbank Bank of America Merrill Lynch. Beeld anp

Dat stelt Corporate Europe Observatory (CEO), een lobbyclub die zich verzet tegen de invloed van het bedrijfsleven in Brussel, in een rapport over de activiteiten van de 27 eurocommissarissen onder leiding van Commissievoorzitter José Manuel Barroso. Deze commissie stopte een jaar geleden. Volgens CEO vormen de tientallen zakelijke bijbanen die de oud-eurocommissarissen na een jaar al hebben nieuw bewijs dat de banden tussen Brussel en het grote bedrijfsleven te innig zijn. In dit verband wordt vaak gesproken van de 'draaideur' tussen politiek en bedrijfsleven. Die innige banden staan weer extra in de belangstelling door het dieselschandaal bij Volkswagen, waaruit bleek dat strenge regels werden tegengehouden door Duitsland, Frankrijk en Italië, de landen met een grote auto-industrie. Volgens CEO zijn de 'draaideurregels' in Brussel te slap, of worden ze niet goed nageleefd.

Dat bestrijdt de Commissie. Een woordvoerder laat in een reactie op het rapport weten dat er juist 'stevig beleid' is voor de activiteiten van voormalig eurocommissarissen. Volgens de Commissie blijkt uit interne gegevens dat de aanpak goed en adequaat werkt. De regels zijn ook strenger dan die van de meeste lidstaten, en dan die van andere Europese instituten.

Neelie Kroes

Kan een voormalig eurocommissaris nog geen half jaar na haar vertrek uit Brussel betaalde adviezen geven aan een Amerikaanse zakenbank? Ja, vond de Europese Commissie na een vergadering op 4 februari van dit jaar. Opmerkelijk, omdat Kroes onder meer ‘diepgaand onderzoek’ deed naar staatssteun voor banken. Ook haar kennis van de Digitale Agenda kan, als ze die eenmaal mag gebruiken, goud waard zijn voor Bank of America Merrill Lynch. Maar volgens het ethisch comité ging het in dit geval slechts om adviezen, onder meer over vrouwelijk leiderschap. Kroes kreeg toestemming op voorwaarde dat ze tot achttien maanden na haar vertrek (nu een jaar geleden) afziet van lobbyen. Ook mag ze haar als eurocommissaris opgedane kennis niet gebruiken bij de bank. Dat heeft de voormalig VVD-politica beloofd.

Kennis en contacten

Uit het onderzoek van CEO blijkt dat negen van de 27 voormalige eurocommissarissen toestemming hebben gekregen voor bijna honderd bijbanen in het bedrijfsleven, of bij organisaties die nauwe banden hebben met het bedrijfsleven. De oud-commissarissen zijn populair vanwege hun kennis van en contacten in Brussel. Om belangenverstrengeling te voorkomen moeten ze tot achttien maanden na hun terugtreden toestemming hebben van de Europese Commissie voor nieuwe functies. Ook mogen ze niet zomaar lobbyactiviteiten ontplooien. In twijfelgevallen wordt de (bij)baan voorgelegd aan een Ethisch Comité. Dat gaf in 37 gevallen het groene licht, aldus het CEO-rapport. Dat gold ook bij de Amerikaanse bijbaan van Kroes, onder meer omdat de voormalig VVD-politica alleen adviezen geeft, onder meer over vrouwelijk leiderschap. Ook heeft ze beloofd heeft zich bij dreigende belangenverstrengeling direct terug te trekken. Kroes wil niet reageren op het rapport.

CEO liet eerder dit jaar al weten dat het desondanks niet kan dat een oud-eurocommissaris nog geen half jaar na haar vertrek uit Brussel tegen betaling adviseur wordt van een Amerikaanse zakenbank. Ook zeven andere bijbanen kunnen ondanks de toestemming niet door de beugel, vindt de lobbyclub tegen de lobby van het bedrijfsleven. CEO vindt deze acht functies van onder andere de oud-commissarissen Viviane Reding en Karel de Gucht ontoelaatbaar omdat het risico op belangenverstrengeling te groot is. De organisatie wil een verbod van drie jaar op alle functies waarbij belangenverstrengeling dreigt. Ook zouden oud-eurocommissarissen drie jaar lang helemaal niet mogen lobbyen.

Karel de Gucht

Kan een oud-eurocommissaris van handel adviseur worden bij een private equity-fonds dat allerlei bedrijven koopt (CVC), een vermogens­beheerder (Merit Capital) en een telecombedrijf (Proximus, voorheen Belgacom)? Ja, vond de Commissie in het laatste geval, zonder het ethisch comité te raadplegen. Telecom behoorde immers niet tot het takenpakket dat
De Gucht als oud-eurocommissaris had gehad. Dat de Belg de onderhandelingen over het omstreden TTIP-verdrag leidde, ook van belang voor de telecomsector, werd niet in de overwegingen meegenomen. Het ethisch comité werd wel gevraagd naar de bijbaan bij CVC. Die kan, vond het comité, omdat De Gucht zich alleen bezighield met de juridische regels rond handel, niet met bedrijven. Lobbywaakhond CEO is het daar niet mee eens.

Oud-voorzitter van de Europese Commissie Barroso. Beeld epa

Geen regels

Commissievoorzitter Barroso lette volgens ingewijden altijd scherp op het naleven van de regels rond dubbele petten. Maar volgens CEO is hij met 22 stuks koploper in het aannemen van nieuwe functies bij organisaties die banden hebben met het bedrijfsleven. Daarbij zitten - naast betaalde lezingen - voor de liefhebbers van complottheorieën ook (onbetaalde) adviseurschappen bij voor het World Economic Forum in Davos en de Bilderberg Conferentie. In Nederland, waar de oud-ministers Camiel Eurlings en Jan Kees de Jager overstapten naar respectievelijk de KLM en KPN, gelden overigens helemaal geen regels. Bij oud-bewindslieden is het alleen 'gewenst' dat ze bij nieuwe functies belangenverstrengeling of de schijn daarvan vermijden.

Viviane Reding

Kan een oud-eurocommissaris van onder meer media en de informatiemaatschappij commissaris worden bij een bedrijf (Agfa-Gevaert) dat zich bezig houdt met itc? En kan ze betaald lid zijn van de politiek actieve denktank van een groot mediabedrijf (de Bertelsmann Stiftung)? Ja, vond het ethisch comité in het laatste geval, als de Luxemburgse zich maar houdt aan de gedragscode. Dat betekent dat Reding zich afzijdig houdt bij botsende belangen, zoals subsidieaanvragen van de Bertelsmann-stichting in Brussel. Verder mag ze achttien maanden na haar vertrek niet lobbyen voor Bertelsmann. Het CEO vindt deze bijbaan te ver gaan en wijst erop dat oud-eurocommissarissen naast een ‘ruimhartige transitievergoeding’ ook nog duizenden euro's per maand mogen bijverdienen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.