Oud én nieuw

Designer Marcel Wanders krijgt opdrachten vanuit de hele wereld, van bedrijven tot Beyoncé. Vanaf morgen kijkt het Stedelijk Museum terug op zijn oeuvre.

S


alone del Mobile Milaan of Stedelijk Museum Amsterdam?'Ik heb veel gedaan op de Salone, de belangrijkste designbeurs ter wereld. Het is er fantastisch, met elk jaar veel belangrijke spelers uit het vak, grote dynamiek en enorme pracht en praal. Maar ultimately is het van voorbijgaande aard, een show. De tentoonstelling in het Stedelijk Museum is een unieker moment, een moment van reflectie. Waarin alles wat ik heb gemaakt op een hoop wordt gegooid. Als ik later terugkijk, is dit een van de highlights in mijn leven. Dat weet ik nu al.'

Marcel Wanders de artiest of Marcel Wanders de ondernemer?

'Ik hoef niet te kiezen. Wat zo goed is aan het werken in opdracht voor bedrijven, is dat zij het leven van mensen kunnen beïnvloeden door alledaagse producten van waarde te voorzien. Een fluitketel mooier en handiger maken bijvoorbeeld. Kunst gaat niet over het dagelijks leven. Dat je als designer iets kunt maken waarop je trots bent en waarmee tevens een bedrijf geld verdient, dat zo weer mensen aan het werk houdt... Dat is toch een prachtige klassieke invulling van wat design is?'


Maar, dus... kunst of geld verdienen?

'Ik houd ervan ook eigen werk te maken. De helft van de vierhonderd werken die je in het Stedelijk ziet, komt voort uit mijn kunstenaarschap. Dat zijn geen opdrachten, maar experimenten. Die gaan meestal niet in productie en leveren dus weinig op. Het is relatief onbekend werk. Mensen vinden mij commercieel omdat wat ik in opdracht maak heel zichtbaar is. Maar al mijn werk is gemaakt met hetzelfde adagium: Buy What I Sell. Als ik iets maak, commercieel of niet, maak ik iets dat ik zelf zou willen bezitten. Voor mij is dat onderscheid kunst of ondernemen dus niet zo relevant.'


Workalcoholic of relaxen?

'Ik heb een strakke agenda, met alle dagen afspraken, vaak over de hele wereld. Maar geloof me, mijn leven is volkomen stressloos. Hard werken is voor mij een manier om dicht bij mezelf te blijven. Dat levert geen druk op. Ja, laatst omdat het met de tentoonstelling niet ging zoals ik wilde, toen had ik een week stress. Maar dat is een uitzondering. Heb ik ook meteen opgelost.'


Hotel Andaz of de inflight services van KLM?

'Die laatste is een opdracht. Ik zou nooit op het idee komen om iets voor de inflight services (de afdeling die de logistiek voor het KLM-personeel verzorgt, red.) te ontwerpen. Maar bij dat hotel Andaz, eind 2012 geopend, heb ik me de vraag gesteld: kan ik een vijfsterrenhotel maken? Hoe ziet dat eruit? Ik zoek graag die uitdaging. Los van alles ben ik namelijk een gewone gast. Die 's morgens wakker wordt en denkt: wat gaan we doen vandaag? Ik wil groeien. Altijd iets proberen wat je net niet kunt. Kijken of het lukt. Dat maakt het spannend.'


De Marcel Wanders van nu of die van twintig jaar geleden?

'Ik weet niet of ik als ontwerper heel erg ben veranderd. Nu ik voor die tentoonstelling al mijn werk doorneem, zie ik duidelijk een consistent spoor. Je denkt dat je elke dag de wereld opnieuw uitvindt, maar wat ik twintig jaar geleden dacht is in wezen hoe ik ook nu naar design kijk. En tegelijk: natuurlijk ben ik ook anders. Ik heb het bedrijf Moooi opgericht, opdrachten gedaan in Qatar, Bahrein, China en Amerika. Wat ik nu kan, kon ik tien jaar geleden niet. Die power had ik niet, dat inzicht had ik niet, dat umfeld had ik niet.'


De stijl van Wanders: barok of modernisme?

'Het gebeurt regelmatig dat mijn ontwerp barok word genoemd, maar wie dat zegt, kent de kunstgeschiedenis niet. Mijn werk is buitengewoon helder en simpel van aard. Dat heeft niets met barok te maken, alleen misschien in de aandacht voor de details. Maar mijn werk gaat wel over verbeelding, over betekenis. Ik heb een holistische ontwerpopvatting, ik geloof dat ik alles moet betrekken in mijn ontwerpen. Het modernisme zweert vooral het verleden af wil het eigenlijk alleen over de toekomst hebben.'


Behaagziek of streng?

'Modernisme wordt vaak streng genoemd. Maar ik vind het vooral makkelijk. Dat is misschien ook waarom bijna alle Nederlandse ontwerpers verslaafd zijn aan dat modernisme. Het is altijd rechttoe rechtaan, altijd analytisch en rationeel. Mensen zijn geen technische wezens, maar wezens met emoties. Als ik een vorm zie, moet ik die niet kunnen beredeneren; het moet wat met me doen. Met mijn hart, hoofd en ogen. Als het niet communiceert, is het niets.'


Nieuwe of oude spullen?

'Mensen voelen zich ongemakkelijk bij de toekomst, omdat het lastig is iets te voelen bij wat er nog niet is. Daar moet je als ontwerper rekening mee houden. Wat oud en bekend is, geeft een mens een comfortabel gevoel, dat kun je als ontwerper gebruiken. Maar als je je daartoe beperkt, maak je alleen oude spullen. Ik streef ernaar dingen te maken die zowel naar voren als naar achteren verwijzen. Ik ben wie ik ben vandaag, maar ik wil mensen ook meenemen naar morgen. Als dat lukt, is zo'n ontwerp lastiger te plaatsen in de tijd. Zo veroudert mijn werk minder snel.'


Philippe Starck of Charles Eames?

'Twee geweldige ontwerpers, uit verschillende tijden. Fijn hè, als je niet hoeft te kiezen. Dat is het gave van mijn leven. Ik vind ze beiden groot. Wat ik heel goed vind aan Philippe Starck is dat hij zo volledig lak kan hebben aan wat mensen van hem verwachten. Het is geweldig als mensen dingen doen die ik niet begrijp.'


Kritiek of complimenten?

'Mijn werk maakt veel enthousiasme los, zeker in het buitenland. Ik heb natuurlijk een grote mond en ik ben succesvol. Dat lokt ook kritiek uit, vooral in Nederland. Dat begrijp ik. Ik verwacht niet dat deze tentoonstelling in het Stedelijk Museum dat verandert. Ik ben oprecht geïnteresseerd in die kritiek. Maar wat me soms wel stoort, is het dedain dat heerst als je voor commerciële opdrachtgevers werkt. Het verbaast me niet dat bedrijven vaak niet met kunstenaars of ontwerpers willen werken die neerkijken op zakelijke opdrachten. Ik vind dat ook onbeschoft en respectloos.'


Introvert of vlotte prater?

'Een medestudent op de academie verweet mij ooit: jij kunt zo lekker makkelijk praten over je werk. Ja, natuurlijk praat ik makkelijk over mijn werk. Ik heb er namelijk heel lang over nagedacht om een verhaal over dat ontwerp te maken.


'Daarbij spelen voor mij alle aspecten van design een rol. Hoe het object voelt, hoe het ruikt. Ik heb een keer twee uur lang met een docent tegen een bord getikt. Met mijn vingers. Pling! Steeds maar weer. Om te horen wat aardewerk voor geluid maakt. Geweldig was dat. Hoe een bord klinkt, dat blijkt dus heel belangrijk te zijn.'


De nieuwe Wanders of de oude?

'Ik ben slechts een paar dingen uit het verleden tegengekomen die ik niet zou willen laten zien op die tentoonstelling. Dat valt mee dus. Het is echt een overzicht van mijn hele carrière. '


Nederland kikkerland, of het walhalla van Dutch Design?

'Er is een groot misverstand over het succes van de creatieve industrie in Nederland. Het is door het kabinet aangewezen als een van de topsectoren waarin wordt geïnvesteerd. Maar waar gaat dat geld naar toe? Naar iemand die het zoveelste stoeltje ontwerpt? Dat is geen innovatie. Bij die andere topsectoren - chemie, biotechnologie - gaat het geld naar de afdelingen Research & Development van grote bedrijven. Al die fondsen zijn voor innovatie, behalve in de creatieve industrie. Daar gaat het naar een nieuw meubeltje. Ze kunnen die creatieven beter koppelen aan de onderzoeksafdelingen van chemie en biotechnologie. Dat is pas echt investeren. Daar wordt het echte geld verdiend. In de creatieve industrie zelf zijn die winstmarges best klein.'


De gouden jaren negentig of de crisis van vandaag?

'Ondanks het feit dat het nu geen makkelijke tijd is, zou ik zo vandaag willen afstuderen aan de academie. Ik vind het geweldig wat ik zie gebeuren. Dingen zijn momenteel echt aan het veranderen. Als ontwerper kun je niet in een of ander hokje blijven hangen. Je moet holistisch denken. Er is zo veel communicatie, die bovendien zo snel gaat. Je moet reizen, rondkijken, alles opzuigen. Dan zie je een geweldige potentie voor design. Het fijne van zo'n crisis is dat we ons moeten losmaken van de oude formalistische denkpatronen. Dat vind ik gezond.'


1963geboren in Boxtel; vader en moeder hadden een huishoudwinkel en zaten bij de operette


1968pacemaker geplaatst vanwege hartafwijking


1980Design Academie Eindhoven (van school gestuurd)


1988Design Academie Arnhem (cum laude geslaagd)


1996Knotted Chair (internationale doorbraak als ontwerper)


1999geboorte dochter Joy


2001oprichting designlabel Moooi (met nu winkels in vijf wereldsteden)


2006Jay-Z en Beyoncé kopen exclusieve Crochet Chair (à euro 40.000)


2014oeuvre-overzicht Stedelijk Museum Amsterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden