Oud-commandant Wijninga over Marco Kroon: 'Waarom heeft hij tien jaar gezwegen?'

Het besluit van de onderscheiden militair Marco Kroon om 'de vijand' tijdens een geheime operatie in Afghanistan, ruim tien jaar geleden, dood te schieten en hier tot nu toe over te zwijgen, roept de nodige vragen op. We leggen er een aantal voor aan oud-commandant Peter Wijninga, verbonden aan het Haags Centrum voor Strategische Studies (HCSS). Hij diende zelf in 2008 in de Afghaanse provincie Kandahar.

Lees hier de verklaring die Kroon vandaag gaf in het AD.

Marco Kroon, tijdens de Veteranendag van 2012 in Den Haag. Foto anp

Marco Kroon zegt dat hij tijdens een geheime operatie in Afghanistan, in 2007, kortstondig is ontvoerd. Liep hij daar in zijn eentje rond?

'Het is speculeren of hij alleen de poort uit is gegaan, maar we kunnen wel stellen dat hij op enig moment door de vijand van zijn manschappen is gescheiden. Dat is heel opmerkelijk. In Kandahar, waar ik in 2008 zat, ging je niet in je eentje de poort uit. Ik neem aan dat dat in Kamp Holland (Tarin Kowt, Uruzgan - waar Kroon verbleef) ook niet gebruikelijk was. De vraag is of hij van zijn manschappen is gescheiden toen hij in zijn eentje op pad was, of omdat hij net even een straatje omliep.'

Peter Wijninga Foto ..

Is het mogelijk dat Kroon in burger rondliep?

'Vanwege het geheime karakter van de commando's komt het voor dat bepaalde operaties in burger worden uitgevoerd. Ik heb zelf Amerikaanse commando's in Kandahar in burger bezig gezien. Als Kroon in burger was, dan was hij nog wel herkenbaar geweest als westerling. In alle gevallen is het vreemd dat de gijzelnemer hem heeft laten gaan.'

Kroon in zijn verklaring: 'Ik ben op enig moment vrijgelaten. Waarom is mij nog steeds niet helemaal duidelijk. Maar ik vermoed dat ik deze personen met succes heb weten te misleiden.'

Zijn kortstondige verdwijning is door niemand gemeld, ook niet door leden binnen zijn eenheid.

'Het is inderdaad heel merkwaardig dat niemand aan de bel heeft getrokken. Zijn eenheid heeft een tijd zonder commandant gezeten. Dat hadden ze moeten rapporteren bij de commandant TFU (Task Force Uruzgan, red.).'

Hoe is de verhouding binnen zo'n eenheid?

'Die bestaat uit een hecht verband aan mensen die goed doordrongen zijn van het werk dat ze doen en het belang van geheimhouding. Ze zijn uiterst loyaal naar elkaar toe. Ik kan me voorstellen dat ze dit incident niet meteen aan de grote klok hebben gehangen. Dat ze hebben gedacht: als Kroon langer weg is dan zoveel dagen, dan trekken we aan de bel. Uiteindelijk is hij teruggekomen en heeft hij met zijn mensen gepraat. Het is mogelijk dat zijn mensen zich door zijn verklaring niet geroepen voelden om hier verder over te spreken.'

Kroon besluit zelf te onderzoeken wie de man is die hem heeft vastgehouden en gemarteld. Als hij de man na een paar weken onverwacht tegen het lijf loopt, schiet hij hem dood.

'Ik kan me voorstellen dat het incident zich heeft afgespeeld zoals Kroon het beschrijft. Dat hij behoorlijk is mishandeld, dat hij boos en geëmotioneerd was, dat het rood voor zijn ogen werd en dat hij zijn hele magazijn leegschoot. Er zijn omstandigheden die dat kunnen billijken. Als het klopt wat Kroon zegt, dan had de man een AK-47 bij zich. In zo'n geval moet je snel handelen. Anders ben je zelf het haasje.'

Kroon: 'Op een avond, enkele weken na mijn vrijlating, trof ik de man uiteindelijk aan op een andere locatie dan waar ik hem verwachtte. Hij was ditmaal, anders dan toen hij en zijn mannen mij gevangennamen, gewapend met een AK-47. Hij was die avond ook niet alleen. Ik herkende de man uit duizenden. Toen ik uit mijn voertuig stapte om hem te gijzelen, herkende hij mij ook en hij greep naar zijn wapen. Het was op dat moment 'hij of ik'.'

Vervolgens zwijgt Kroon tien jaar over het incident.

'Waarom? Dat is voor mij de grote vraag. Kroon heeft zelf besloten niets te melden en het incident geheim te houden. Dat is, ondanks het feit dat hij op veel vlakken een held is, absoluut fout. Hij zegt dat hij als beëdigd officier heeft geleerd op meerdere niveaus hoger mee te denken. Dat klopt, maar dat betekent niet dat je als militair op niveaus boven jouw niveau mag beslissen. Het moment dat Kroon terugkeerde naar Nederland, was het uiterste moment geweest om melding te maken van het incident.'

Kroon: 'Destijds was het mijn oordeel als commandant dat als ik het incident zou melden, het voortbestaan van de geheime operatie in gevaar zou komen doordat deze mogelijk zou worden stilgelegd voor onderzoek, waardoor de vijand meer tijd zou hebben om dichterbij te komen.'

Wat was er gebeurd als Kroon het incident wel meteen had gemeld?

'Dan zou dat in Den Haag zijn beschouwd als een groot veiligheidsincident. De commandant TFU zou een zoekactie in touw hebben gezet. Mogelijk heeft Kroon gedacht: als er een zoekactie komt, dan raken we in grote problemen. Dan worden er allerlei operationele en geheime verhoudingen geschaad waardoor de missie schade oploopt. Dan nog blijft de vraag waarom hij na terugkomst in Nederland geen melding heeft gemaakt.'

Waarom heeft Kroon het incident alsnog naar buiten gebracht?

'Dat is een vraag die alleen hij kan beantwoorden. Het OM zal hem daar zeker over willen spreken. Deze zaak veroorzaakt onrust. Militairen moeten zich gesteund weten door hun leiding en het publiek in Nederland. Ze moeten zeker weten dat ze met een goed mandaat op pad gaan. Zolang ze zich daaraan houden en daarover rapporteren, kunnen ze legaal geweld toepassen. Dat is gedekt door de regering, het OM en door de wet. In dit soort situaties kom je natuurlijk altijd grensgevallen tegen. Er staat niet hoe je zuiver binnen de lijntjes kunt kleuren. Juist daarom is het van belang dat dit wordt gerapporteerd. Zodat het OM zich kan uitspreken over de vraag of het wel of niet binnen de lijntjes is. En zodat militairen leren om de lijntjes de volgende keer eventueel anders te leggen.'

Kan Kroon worden vervolgd?

'Dat is aan het OM. Die zal tot in de finesses uitzoeken wat er is gebeurd en eventueel getuigen horen.'

Het OM geeft geen inhoudelijke reactie op de verklaring van Kroon. 'Wij wachten op de uitkomst van ons onderzoek', aldus een woordvoerster van het OM in Arnhem, waar de militaire kamer van de rechtbank zit.


Aanvullingen en verbeteringen
In een eerdere versie van dit stuk werd gemeld dat het incident in Uruzgan had plaatsgevonden en dat de door Kroon gedode man vermoedelijk een Talibanstrijder was. Beide feiten zijn niet op te maken uit Kroons verklaring en om die reden verwijderd.