Oud-CDA-leider Willem Aantjes (92) overleden

'Een groot christen-democraat. Een anti-revolutionair in hart en nieren. Blijvend van grote betekenis.' Politici en oud-politici spraken donderdag met respect en weemoed over Willem Aantjes, die 's ochtends op 92-jarige leeftijd overleed.

Willem Aantjes in 2004. Beeld anp

Vanaf 1971 leidde hij de fractie van de Anti Revolutionaire Partij (ARP). Na de fusie tot het CDA was hij de eerste fractieleider van die partij, een toonaangevend politicus tot aan zijn geruchtmakende val in 1978.

Aantjes was bijna twintig jaar lid van de Tweede Kamer en werd drie keer uitgeroepen tot politicus van het jaar. Hij was, 37 jaar na zijn vertrek van het Binnenhof, tot kort voor zijn dood zeer politiek betrokken en nog lang niet vergeten. Dat was donderdag te merken aan de vele reacties, ook vanuit de huidige generatie politici. ChristenUnie-leider Slob toonde zich 'geraakt'. CDA-voorzitter Ruth Peetoom: 'Een man van principes, hartelijk en betrokken.' En CDA-leider Buma prees zijn inzet 'vanaf het allereerste begin' voor een waardengedreven CDA.

Aantjes was een christelijk-progressieve idealist en destijds bepaald geen warm pleitbezorger van de fusiepartij CDA, waarin zijn ARP samenging met de KVP en de CHU. Hij vreesde dat de progressieve, sociale uitgangspunten van de ARP verloren zouden gaan in het nieuwe grote, logge CDA, dat in zijn ogen snel zou kunnen vervallen tot een bleke, slechts op bestuur gerichte partij. Ook was hij tegen de samenwerking met de VVD in 1977. Dat stond een uitstekende persoonlijke relatie met de liberale aanvoerder Hans Wiegel echter niet in de weg.

Lees ook: Vechtjas, idealist en profeet, besmeurd door oorlogsverleden

Hij was een christelijk-progressieve idealist. Een vechtjas. En hij had iets van een moreel hoogstaande profeet. Juist daarom moest hij in 1978 abrupt de politiek verlaten, vanwege een verzwegen oorlogsverleden. Willem Aantjes , fractievoorzitter van de ARP en het CDA in de jaren zeventig, en de laatste echte leider van de christendemocratische linkervleugel, overleed vanmorgen op 92-jarige leeftijd. Lees hier het postuum dat Jan Joost Lindner en Jan Hoedeman over Aantjes schreven. (+)

Nog een drankje

Een relatie die politieke meningsverschillen oversteeg, aldus Wiegel donderdag in zijn eerste reactie. 'Dat ging veel verder dan politiek. We waren als fractievoorzitters van het kabinet-Biesheuvel (1971-1973) in Londen, op uitnodiging van de Britse regering. Dat was overdag werken, 's avonds samen nog een drankje. Daar was Willem de eerste die ik vertelde dat ik verliefd was op de vrouw die later mijn echtgenote zou worden. Zoiets vertel je alleen als je op iemand zeer gesteld bent. Nadat mijn eerste vrouw overleed (in 1980 bij een auto-ongeluk, red.) heeft Willem nog heel vaak contact gehad met mijn schoonmoeder. Hij schreef brieven, hij telefoneerde...Dat zegt veel over hem. Ik ben altijd heel erg op hem gesteld geweest.'

In 1978 kwam Aantjes' plotselinge val, nadat het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie stelde dat hij zich in 1944 had aangesloten bij de Waffen-SS en daarna kampbewaker was geweest in Assen. Onderzoek bracht later aanmerkelijke nuanceringen aan het licht: het was de Germaanse SS in Nederland, een politieke organisatie. Hij was door de Duitsers tewerkgesteld als postambtenaar. Later verrichtte hij zelfs dwangarbeid in Assen.

Aantjes erkende fouten, maar niet dat hij fout was geweest. Een levenslange strijd voor eerherstel volgde, maar officiële rehabilitatie door de CDA-top kwam er nooit. Wel bleef hij de politiek op de voet volgen. Ook mengde hij zich weer in debatten, de laatste jaren onder meer via Twitter, met soms scherpe kritiek op hoofdrolspelers als premier Rutte enTweede Kamervoorzitter Van Miltenburg en op de politieke mores in het algemeen.

Uit een van zijn laatste interviews, onlangs in het Nederlands Dagblad: 'Alle gezagsdragers zouden het verhaal uit 1 Samuël 15 moeten lezen. Daar staat dat koning Saul alles deed wat de Heer hem bevolen had, maar ook een gedenkteken voor zichzelf oprichtte. En op dat moment zegt God tegen Samuël: 'Het volk heeft een nieuwe koning nodig.' Dat is het einde van het gezag. Het volk is er niet voor de gezagsdragers, maar zij zijn er voor het volk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.