ProfielGerhard Schröder

Oud-bondskanselier en ‘Poetins man in Berlijn’ Schröder is hoofdpijndossier voor Duitse regering

Gerhard Schröder in de Bondsdag. Beeld Kay Nietfeld / AP
Gerhard Schröder in de Bondsdag.Beeld Kay Nietfeld / AP

Oud-bondskanselier Gerhard Schröder (SPD), Nord Stream 2-lobbyist en vriend van Poetin, is het enfant terrible van politiek Berlijn. Nu wil zijn partij hem zijn auto met chauffeur en kantoor in de Bondsdag afpakken.

Remco Andersen

Dinsdag 22 februari 2022 werd een memorabele dag voor oud-bondskanselier Gerhard Schröder. Niet omdat hij voor de zesde keer trouwde – Schröder is nog altijd bij zijn vijfde vrouw. Nee, de Duitse regering besloot na jaren van strijd – tot Amerikaanse sancties op Duitse bedrijven aan toe – en de huidige Oekraïnecrisis dan toch de omstreden Russisch-Duitse gaspijpleiding Nordstream 2 in de ijskast te zetten. Ondanks Schröders jarenlange inspanningen ervoor.

Gerhard Schröder, behalve oud-bondskanselier namens de Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SDP) ook levensgenieter, grootverdiener en een persoonlijke vriend van de Russische president Vladimir Poetin, is het enfant terrible van politiek Berlijn. Als voorzitter van de raad van toezicht van het consortium Nordstream AG verdedigt hij al sinds eind 2005 de Russische gasbelangen in zijn thuisland. ‘Poetins man in Duitsland’, noemde de Süddeutsche Zeitung hem deze maand.

Lang was dat, hoewel genant, vooral een ergernis voor de regering in Berlijn. Maar sinds de Oekraïnecrisis de spanningen rond Nordstream 2 opnieuw naar het kookpunt heeft gebracht, zorgt de kwestie-Schröder in Duitsland wederom voor Duitse krantenkoppen.

Nordstream 2 is een 1.234 kilometer lange gaspijpleiding van de Russische kust nabij St.-Petersburg naar het Duitse plaatsje Lubmin aan de Oostzee. De pijpleiding verdubbelt de capaciteit voor directe Russische aardgastransporten naar Duitsland. Aan Nordstream 2 is vijf jaar gebouwd. De kosten: 9,5 miljard euro, waarvan de helft voor rekening van het Russische staatsgasbedrijf Gazprom. De pijplijn is af, maar wacht op goedkeuring van de Duitse en Europese autoriteiten.

Kwetsbaar Oekraïne

De VS zijn al jaren mordicus tegen het project, en kondigden eind 2019 zelfs sancties af tegen betrokken Europese bedrijven. In hun ogen krijgt Rusland zo te veel invloed op de Europese gasvoorziening, wat het ooit als wapen kan inzetten. Ook maken Nordstream 1 en 2 het bestaande gasnetwerk vrijwel overbodig. Oekraïne mist daardoor een fortuin aan transportinkomsten en wordt kwetsbaar: Rusland kan het land in de kou zetten zonder de transporten naar Europa te schaden.

Oud-bondskanselier Gerhard Schröder (L) met de Russische president Vladimir Poetin in 2011. Beeld Getty Images
Oud-bondskanselier Gerhard Schröder (L) met de Russische president Vladimir Poetin in 2011.Beeld Getty Images

Nadat Russische legers de afgelopen weken positie innamen aan de Oekraïense grenzen, is Schröder in rap tempo gepromoveerd van ergernis naar serieus probleem. Terwijl de westerse bondgenoten menen dat Russische agressie ten grondslag ligt aan de oorlogsdreiging, sprak Schröder in zijn podcast Die Agenda de hoop uit dat Oekraïners eindelijk eens zouden ophouden met dat Säbelrasseln (‘wapengekletter’).

Dat bleek de druppel: het ontketende een storm van kritiek van Duitse media. ‘In een zaak van oorlog en vrede staat Schröder in dienst van de agressor’, kopte de Frankfurter Allgemeine Zeitung. De Süddeutsche: ‘Schröder is Poetins politieke wapenmeester.’ Begin februari bleek dat Schröder naast zijn functie bij Nordstream 2 en hoofd van de raad van toezicht van het Russische staatsoliebedrijf Rosneft, ook nog kandidaat was voor de raad van toezicht van Gazprom. ‘Dichter bij het Kremlin kan nauwelijks’, schreef de Süddeutsche.

De vraag die rest: wat kan de regering eraan doen? Schröder is immers een privépersoon.

Nooit een Transatlantiker

Geld en status spelen ontegenzeggelijk een rol voor Schröder. Volgens Duitse media verdient de oud-kanselier met zijn toezichtsactiviteiten ergens tussen de 600 duizend en meer dan 1 miljoen per jaar. Schröder is naar verluidt al twintig jaar goed bevriend met Poetin, wat in beeld werd vereeuwigd toen hij op zijn 70ste verjaardag de Russische president in de armen sloot.

Schröder (R) en Poetin (M) met de Franse oud-president Jacques Chirac in 2004 in de Russische stad Sotsji. Beeld EPA
Schröder (R) en Poetin (M) met de Franse oud-president Jacques Chirac in 2004 in de Russische stad Sotsji.Beeld EPA

Maar Schröder is ook een exponent van de Duitse geschiedenis. Afkomstig uit een SPD-vleugel die altijd al minstens zo wantrouwig tegenover de VS heeft gestaan als tegenover de Russen, draaide Schröder tijdens zijn kanselierschap verder naar het oosten. In de woorden van de Süddeutsche: Schröder, die Duitsland leidde van 1998 tot 2005, was nooit een Transatlantiker.

Zijn ervaringen met George W. Bush’ regering en de ‘deels leugenachtige’ politiek met betrekking tot de Irakoorlog hebben zijn wantrouwen versterkt. Zeker in de laatste jaren van zijn kanselierschap reisde Schröder vaak naar China, onder meer omdat hij daar kansen zag voor de Duitse auto-industrie. Wat Rusland betreft gelooft Schröder bovenal in samenwerking, conform het principe dat Europese veiligheid alleen mét Rusland kan worden bereikt.

Privileges afpakken

Vanuit de CDU gaan stemmen op om Schröder zijn privileges als oud-kanselier af te pakken, nadat ook de invloedrijke Bond van Belastingbetalers Schröder begin februari daartoe opriep. Ook binnen Schröders eigen SPD klinkt die oproep.

Oud-kanseliers krijgen de beschikking over een kantoor met personeel in de Bondsdag en een dienstauto waarvoor te allen tijde een chauffeur paraat staat. Schröders privileges kostten de Duitse belastingbetaler vorig jaar 407 duizend euro, becijferde de Duitse zakenkrant Handelsblatt.

De kans dat de privileges worden afgepakt, is niet heel groot; het zou een volledige herziening van de regeling betekenen – al pleit de Duitse rekenkamer al langer voor versobering. Schröder zal er zelf waarschijnlijk ook geen afstand van doen. In 2019 vatte hij in gesprek met weekblad Der Spiegel zijn antwoord op de kritiek die hem toen al ten deel viel bondig samen, : het is mijn leven, niet dat van jullie.

3x Gerhard Schröder

Gerhard Schröder keerde zich in augustus 2002 fel tegen Amerikaanse plannen voor een invasie van Irak. ‘Dit land, onder mijn leiderschap, is niet beschikbaar voor avonturen’, aldus Schröder. De toenmalige Amerikaanse minister van Defensie Donald Rumsfeld sprak daarna over Duitsland als ‘het oude Europa’.

Wie een kijkje wil nemen in het privéleven van de 77-jarige oud-bondskanselier, kan terecht op de Instagram-pagina van zijn Koreaans-Duitse echtgenote Soyeon Schröder-Kim (51).

Schröder klaagde in 2002 – als bondskanselier – het toenmalige Duitse persbureau DDP aan, nadat een ‘imagospecialist’ daar had beweerd dat hij zijn haar verfde. De zaak kwam voor de hoogste Duitse rechter. Die stelde Schröder in het gelijk: DDP had beter zijn werk moeten doen – Schröders zwarte haar was naturel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden