Oud boek, hippe prullenmand

De Talmoed is een collectie commentaren op de wetten van Mozes, die ontstaan is in vele eeuwen van analyses, ervaringen en twistgesprekken van opeenvolgende generaties rabbijnen....

Michaël Zeeman

Teksten die refereren aan teksten die refereren aan teksten: het lijkt internet wel, dacht de Amerikaans-joodse journalist Jonathan Rosen. Die gedachte werkte hij uit in het charmante boekje De Talmoed en het internet. Op het eerste gezicht lijkt die vergelijking tussen een eeuwenoud boek en een hippe prullenmand gezochter dan ze bij nadere beschouwing blijkt. Iedereen die weleens een behoorlijke achttiende- of negentiende-eeuwse uitgave van een klassieke tekst onder ogen heeft gehad, begrijpt dat de associatie terecht is: hij weet dat het systeem van 'hypertekst' in zijn huidige toepassing teruggaat op een klassieke filologische traditie. Het is alleen beroerder georganiseerd en gemakshalve in het geheel niet geredigeerd en dus in vergelijking vele malen minder informatief en betrouwbaar.

De Talmoed is een weefsel van meningen - het Hebreeuwse woord voor traktaat is masechet, dat 'weefsel' betekent; naar 'net' is het dan nog maar een hinkestap - en daarin zijn talrijke mensen onafhankelijk van de tijd met elkaar in gesprek. Rosen neemt dat gesprek als uitgangspunt en gaat zelf het gesprek aan met de traditie, met zíjn traditie. Daar zit een krachtig autobiografisch element in: hij is het kind van een holocaust-vluchteling en van een telg van het Amerikaanse jodendom, van, anders gezegd, de angst en van het optimisme. En hij groeide op in een boeklievende omgeving.

Zijn onderzoek is daardoor een plaatsbepaling. Rosen wil weten waar hij staat ten opzichte van zijn voorgeslacht en zijn traditie én hij wil erachter zien te komen hoe hij zich verhoudt tot de cultuur waarin hij een bescheiden plaats inneemt. 'Doorzoek het van alle kanten, want het bevat alles', staat in de Talmoed. Dat is zelfs voor de Talmoed al een levensvervulling, maar voor internet zou die opdracht van bizarre krankzinnigheid getuigen. Waar het om gaat, is houvast te vinden in de oneindige ruimte van informatie en desinformatie, persoonlijke orde te scheppen in de chaos.

Dat kan, zegt Rosen, alleen maar door het gesprek met de vorigen te openen. Daar heeft hij vanzelfsprekend gelijk in, maar het is een tragisch gelijk. Want de illusie die internet schept, onbelemmerde toegang tot alles, gaat gelijk op met volstrekte verzaking van kritische zin en historisch besef.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden