Oud-bankwerker 'Lula' getipt als president van Brazilië

Vijf dagen reisde Luis Inacio 'Lula' da Silva, socialist en presidentskandidaat in Brazilië, door de Verenigde Staten. Hij lunchte met beleggers en bankiers, ging op de koffie bij The New York Times, werd ontvangen op het ministerie van Buitenlandse Zaken en ontmoette senatoren, politici en diplomaten....

INEKE HOLTWIJK

Van onze correspondente

Ineke Holtwijk

RIO DE JANEIRO

In zekere zin is dat ook zo. Het vooruitzicht dat een machinebankwerker die op veertienjarige leeftijd van school ging binnenkort mogelijk de grootste economie van Latijns Amerika leidt, bezorgt het bedrijfsleven slapeloze nachten. De afgelopen maanden verdween vijf miljard dollar van de Braziliaanse beurzen. De Amerikaanse rentestijging was de belangrijkste reden voor investeerders om de effectenportefeuille te reorganiseren. Maar het 'Lula-effect' weegt zwaar mee, zeggen financiële experts.

De voormalig vakbondsleider is onbetwist leider in opiniepeilingen over de verkiezingen op 3 oktober. Da Silva, in Brazilië bekend als Lula, zit op ruim 40 procent, meer dan twee keer zoveel als zijn onmiddellijke belager.

Lula's optreden in de Verenigde Staten kreeg een gemengde pers. Sommige aanwezigen twijfelden openlijk aan zijn kennis van macroeconomie of modern bedrijfsleven, maar van anderen kreeg de ex-vakbondsleider het voordeel van de twijfel; zijn uitlatingen over 'heersende elites' en het (door hem gewenste) monopolie op olie en telecommunicatie ten spijt.

Lula heeft geleerd van zijn nederlaag, zegt partijgenoot José Dirceu, kandidaat voor het gouverneurschap van Sao Paulo. 'Hij is gerijpt.' In 1989 verloor de arbeider Lula van Fernando Collor, de rijkeluiszoon met Hollywoodglamour. Vervolgens ging Collor ten onder in een corruptieschandaal.

Sommige Brazilianen zien Lula's come-back als een lotsbestemming. 'Vroeg of laat moet het land deze man kiezen. Wie weet wordt het een grote ramp, maar we moeten er doorheen. Misschien is het ons en zijn karma', aldus een parlementair journalist onlangs. Ook Lula's campagneleus zinspeelt erop: 'Het was het wachten waard.'

Dat Lula in oktober wint, lijkt zeker. De vraag is of hij genoeg wint. Als hij geen absolute meerderheid haalt, volgt enkele weken later een tweede stembusgang. Daarin gaat het tussen de twee grootste stemmentrekkers. In een tweede ronde maakt Lula weinig kans.

Er zijn twee kanshebbers voor een tweede ronde. Orestes Quercia, de ex-gouverneur van Sao Paulo, voert driftig campagne. Zijn PMDB, een verzamelbak zonder duidelijke politieke kleur, koos hem afgelopen weekeinde als presidentskandidaat. Quercia wordt achtervolgd door corruptieschandalen, maar hij beschikt over een omvangrijk partijapparaat.

De andere is de sociologieprofessor en ex-minister Fernando Henrique Cardoso. Cardoso is senator van de sociaal-democratische PSDB. Hij is de favoriet van de ondernemers. Toen Cardoso zich in maart kandideerde, schoot de beursindex omhoog. De ex-minister werd gezien als de kandidaat die de opmars van Lula kan stoppen. Maar Cardoso vervreemdde zijn natuurlijk achterban van zich door een verkiezingspact met de rechtse PFL. Dit is de partij die de militairen tijdens de dictatuur steunde en Collor op de been hield. Ook de resultaten van Cardoso's anti-inflatieplan, de hoeksteen van zijn campagne, vallen tegen.

Het Plano Real (Echt Plan), door Cardoso in zijn maanden als minister van Financiën bedacht, is een Braziliaanse interpretatie van wat de Argentijnen deden. Toen de regering in Argentinië drie jaar geleden de economie dollariseerde door een vaste wisselkoers voor de peso in te voeren, kwam de hyperinflatie in één klap tot stilstand. Sindsdien heeft president Menem geen verkiezing meer verloren.

Cardoso introduceerde een URV, een aan de dollar gelieerde rekeneenheid om lonen en prijzen in uit te drukken. De resultaten van die ingreep vallen tegen. De inflatie, minder dan 30 procent per maand toen de socioloog aantrad op Financiën, schoot in april door naar meer dan 40 procent.

Cardoso's score in de opiniepeilingen lijkt omgekeerd evenredig aan de inflatie-index. Vorige maand had de ex-minister nog 21 procent. Nu is hij weggezakt naar 16 procent. Het wachten is op de real, de nieuwe, sterke munt die op 1 juli wordt ingevoerd. Als de inflatie enkele maanden laag blijft, heeft de socioloog grote kans de verkiezingen te winnen. Met name de armen zullen dan op hem stemmen, zeggen de opiniepeilers.

Deskundigen omschrijven Cardoso's plannen als de beste kans die Brazilië de afgelopen decennia heeft gehad om af te rekenen met de chronische inflatie. De cynische werkelijkheid is evenwel dat de kans op mislukken groot is omdat alle presidentskandidaten op Cardoso na daarbij politiek belang hebben.

Zijn tegenstanders wekken de verdenking van sabotage. De stemming in het parlement die de URV en de real een juridische basis moet verschaffen, wordt keer op keer uitgesteld. Quercia's partij is een van de dwarsliggers.

Een sluitende overheidsbegroting, iets dat Brazilië jaren niet heeft gehad, is voorwaarde voor uiteindelijk succes van iedere anti-inflatiestrategie. Omdat 90 procent van de uitgaven grondwettelijk is vastgelegd, moet het parlement eerst de grondwet uit 1988 wijzigen. Maar het debat over herziening van de grondwet dat eind deze maand afloopt, is gestrand in oeverloze discussies over punten van orde. De meeste zittingen konden meteen worden afgehamerd omdat er geen quorum was. De parlementariërs waren druk in de provincie met hun eigen verkiezingscampagnes. Op 3 oktober wordt ook een nieuw parlement gekozen.

Terwijl de regering wil bezuinigen, voeren vakbonden de druk op. President Itamar Franco zag zich gedwongen de 200 duizend ambtenaren die Collor had ontslagen weer in dienst te nemen. Sao Paulo stond afgelopen week stil door loonprotesten van busschauffeurs, metropersoneel, scholen en ziekenhuizen die geen boodschap hebben aan de bezuinigingswoede in Brasilia.

Agenten van de federale politie, georganiseerd in een vakbond die gelieerd is aan Lula's PT, zijn al meer dan vijftig dagen in staking. Een geïrriteerde Itamar Franco, die Cardoso als zijn kroonprins ziet, zond de stakende agenten vorige week een duidelijk signaal. Met tanks nam het leger de bewaking van enkele gebouwen over.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden