Oubollige reportages over de zelfkant

Reisgidsen over Londen bieden veel van hetzelfde. Vijf gidsen maken zelfs een identieke fout. Ze beweren dat de toerist na een rondje winkelen de BTW kan terugkrijgen....

door Joep Auwerda

EEN AARDIG idee: er zijn al zo veel traditionele reisgidsen over Londen, laten we eens proberen de paden langs de Houses of Parliament, de Big Ben, Piccadilly Circus te verlaten en de ziel van Europa's grootste en hipste stad te vangen. Want, citaat uit het voorwoord in Streetlife Londen, Gids voor de andere wereldreiziger (Kosmos Reisgids, * 24,90): 'Een stad is meer dan een verzameling bekende gebouwen en attracties. Elke stad heeft een eigen hartslag, een ziel.'

En dus gingen journalisten Ton Boender en Jos Frijters op pad om een goede richtingwijzer te schrijven voor de reiziger die meer wil dan alleen Covent Garden, China Town en het British Museum. Die het opwindende nachtleven, de cultuur én de subcultuur, de decadentie en de zelfkant wil beleven. Kortom: het volle leven in Londen wil meemaken.

Volgens het voorwoord bundelt Streetlife Londen journalistieke reportages met veel praktische informatie en doen Boender en Frijters op gepaste afstand en op mild ironische toon verslag.

Dat is ze niet echt gelukt. Dat de praktische informatie veel te wensen overlaat, geeft niets. Daar hebben we de traditionele gidsen voor, maar ook de reportages over 'het ritme van de stad', de 'soul', de zwervers, nachtclubs, hippe buurten en culturele stromingen zijn lichtelijk omslachtig en oubollig geschreven.

De journalisten komen op Euston Road een zwerver tegen die eruit ziet alsof hij net terug is van een hippiereis naar India. Ze noteren: 'De man praat met veel consumptie, zoals dat heet, veroorzaakt door het feit dat van zijn gebit niet meer rest dan wat vieze, rotte stompjes.' Even verderop komen ze een jonge man en vrouw tegen. 'Het felle zonlicht op de bleke huid die her en der door de voddenkleding heen steekt, versterkt de indruk dat daar twee levende doden, twee uit het graf opgestane zombies wezenloos tegen de muur zitten van het met onkruid overwoekerde doodlopende straatje.'

Het leven in Londen is, schrijven Boender en Frijters, een moordende race naar fortuin, roem en geluk. Dat roept tegenkrachten op. 'Vanuit leegstaande, gekraakte gebouwen opereren tal van min of meer ondergrondse organisaties die bestaan uit een mengeling van krakers, feestbeesten, kunstenaars, wereldverbeteraars en anderen die heilig geloven in een maakbare samenleving zonder verplicht mee te hossen in de dans rond het gouden kalf.'

Onverlet blijft dat de schrijvers erin geslaagd zijn leuke invalshoeken te vinden (de viering van het Notting Hill Carnival bijvoorbeeld, een kleurrijke en levendige kant van de verpauperde wijk King's Cross, het stadswild: vossen, herten, dassen en eekhoorns) die in veel andere gidsen ontbreken. Maar het was niet nodig geweest om de bekende attracties neerbuigend te beschrijven (de Big Ben lijkt in het echt sprekend op de tv-plaatjes en de Tower Bridge is niet meer dan een fraaie, groteske brug over een rivier) en de alternatieve onderwerpen op te hemelen (bij de tijdschriften alleen daklozenkrant The Big Issue noemen, en onder het kopje 'vliegen' lezen we negen keer EasyJet tegen één keer KLM en Air UK).

Echt onzinnig, en dan houden we op over Streetlife, is de beschrijving van het winkelaanbod. 'Winkels heb je thuis ook en negen van de tien daarvan zijn, dankzij grensoverschrijdende ketenvorming, volkomen identiek aan de shops in de bekende Londense winkelstraten.' De Bijenkorf is geen Harrods.

ANWB en Lannoo hebben dit jaar gezamenlijk Londen Exclusief (* 29,95) op de markt gebracht. Als het maar even kon, heeft de vormgever de pagina's een zilver kleurtje gegeven. De informatie blikkert je tegemoet. Zo ook de 77 Winkelweetjes. Het bekendste warenhuis is Harrods, waar onder één dak duizenden producten verkocht worden aan correct geklede mensen. Als in januari de uitverkoop begint - en de prijzen 20 tot 50 procent dalen - wacht het publiek in lange rijen voor de deur en vervalt de kledingcode. Het chicste warenhuis is Harvey Nichols op Knightsbridge. Liberty (Regent Street), gehuisvest in een labyrint in neo-tudorstijl, staat bekend om zijn weefsels en bedrukte stoffen.

Het totale winkelaanbod is zo groot dat elke gids een andere selectie kan maken zonder saai te worden. Een redacteur van Londen (Trotter, * 24,50) over de speciaalzaak Anything Left Handed: 'Alles voor linkshandigen: scharen, agenda's, allerlei gereedschap. Ook koffiekopjes met het oor aan de linkerkant? Zoek dat zelf maar uit'

Bij James Smith & Sons (New Oxford Street) koop je alleen wandelstokken en paraplu's, en bij Books for Cooks kookboeken. Londen Exclusief over Simply Sausages: 'Onder de veertig aangeboden soorten: pikante Algerijnse braadworst, wildworst met bospaddestoelen, John Nottworst, een klassieker uit 1720, en zeven vegetarische worsten.' Bij Milroy's of Soho kun je zesduizend pond spenderen aan een fles vijftig jaar oude Glenfiddich.

Lees tien minuten in de hoofdstukken over winkelen en het geloof in een maakbare samenleving zonder verplicht meehossen in de dans rond het gouden kalf verdwijnt snel. Bij boekhandel Compendium (Camden High Street) verkopen ze Marx in London, geschreven door Asa Briggs, over 's mans 34-jarig verblijf in de metropool. De echte anti-hedonist schaft daar meteen ook Permanent Londoners aan: een geïllustreerde gids over de mooie begraafplaatsen als Highgate en Kensal Green.

Londen (Expert Reisgids, * 39,90) meldt dat veel toeristen alleen maar komen winkelen. Die worden door de gids niet erg geholpen: slechts vier van de 287 pagina's bevatten winkelnieuws.

Sinds de grenzen in Europa zijn verdwenen, is het voor toeristen uit de EU niet meer mogelijk om, voor de terugreis begint, bij de douane de BTW (VAT) terug te vragen die in Engeland voor goederen is betaald. Dat is dus al jaren zo. Des te opvallender dat vijf van de twaalf besproken (en recent geproduceerde) gidsen nog steeds beweren dat de BTW kan worden teruggevraagd. Londen Exclusief: 'Bij winkels met Export scheme op de ruit kun je bij grote aankopen de BTW terugkrijgen. Vergeet niet je paspoort mee te nemen.'

De andere vier die in de fout gingen: Londen (Kosmos reisgids, * 24,90), Londen Compacte reisgids (Gottmer, * 15), Londen (Expert Reisgids) en Londen citypack (Kosmos reisgids * 17,90) waarin zelfs het formuliernummer wordt vermeld waarmee de BTW kan worden teruggevraagd. De fout wordt wellicht hersteld in de herdruk die in januari 1999 uitkomt. Alleen Londen, Capitool reisgidsen (* 49,90) meldt expliciet dat het systeem van BTW-verrekening niet meer bestaat.

Verder nog: London, in your pocket, Michelin * 15,95. Londen, Marco Polo (* 12,50), schrijft over Soho: 'Ga niet naar de rosse buurt van Soho. Het gebodene is het geld niet waard.'

London, The Rough Guide (* 41,85), London (Lonely Planet, * 41,85). De laatste twee gidsen zijn de beste keuze voor wie lang wegblijft: volledige en gedegen informatie over zowel de bekende als de onbekende plekken van de stad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden