Nieuws Ötzi

Ötzi’s laatste maal was behoorlijk vet

Wetenschappers hebben de maaginhoud onderzocht van Ötzi, Europa’s beroemdste mummie. Hij bleek veel vetrijk voedsel in zijn maag te hebben, plus deeltjes van een giftige varen.

Onderzoek naar maaginhoud Ötzi Beeld Southtyrolarchaeologymuseum\Eurac\M.Samadelli

De IJsman hield van een vette hap. Het dagelijks menu van de 5.300 jaar oude ijsmummie Ötzi, begin jaren negentig gevonden in de Alpen, bevatte behoorlijk wat vet. Zijn laatste maaltijd bestond onder meer uit vlees van steenbok en edelhert, zo ontdekten wetenschappers bij analyse van zijn maaginhoud. Het is voeding die past bij een leven onder extreme omstandigheden in de bergen.

De prehistorische ijsman Ötzi werd in 1991 als bevroren mummie aangetroffen bij de grens tussen Italië en Oostenrijk. Het gaat om een jager uit de kopertijd. Hij moet zijn gestorven door een pijl die hem trof in de linkerschouder en een slagader raakte. Zijn darminhoud was al eerder onderzocht, maar niet het voedsel in zijn maag. Dat orgaan werd pas later herkend. Het was tijdens het proces van natuurlijke mummificatie omhoog geschoven.

Steenbok en edelhert

De maaginhoud is goed bewaard gebleven. Met uiteenlopende onderzoeksmethoden slaagde een team van ruim veertig wetenschappers erin Ötzi’s laatste maal te reconstrueren. Bijna de helft van de maaginhoud bestaat uit vetresten, schatten de onderzoekers. De voornaamste bron daarvan was waarschijnlijk vetweefsel van de steenbok. Behalve vlees van de steenbok werd ook vlees van het edelhert gevonden. Plus een tarwesoort, het zogeheten eenkoorn. De combinatie bevestigt dat Ötzi omnivoor was.

‘Het laatste maal van de IJsman was een mix van koolhydraten, proteïnen en vetten’, schrijven de auteurs in Current Biology. ‘Aangepast aan de energiebehoeften bij zijn tocht op grote hoogte.’ Volgens Albert Zink van het instituut Eurac Research voor mummie-onderzoek ‘leek de IJsman zich ervan bewust dat vet een uitstekende energiebron is’. 

De IJsman. Monsters van zijn maaginhoud Beeld Institute for Mummy Studies\Eurac Research\Frank Maixner

Vernauwde slagaders

Het vormt ook een risico: Ötzi kampte met vernauwing van de slagaders door vetafzettingen (atherosclerose). Volgens de onderzoekers hebben zijn dieet en zijn genetische aanleg voor hart- en vaatziekten hieraan mogelijk bijgedragen.

Thijs van Kolfschoten, hoogleraar paleozoölogie aan de Universiteit Leiden, vindt het hoge vetgehalte van Ötzi’s maaginhoud niet verwonderlijk. ‘Iedereen weet dat je bij kou vetter gaat eten. Dat ook Ötzi dat heeft gedaan, verbaast me niet.’ Volgens van Kolfschoten, niet betrokken bij de publicatie, schuilt de waarde van het onderzoek vooral in de vele gedetailleerde data die het heeft opgeleverd.

Ötzi at het vlees rauw of gedroogd. In zijn darmen waren sporen van houtskool gevonden. Die duiden mogelijk op het gebruik van vuur om voedsel te bereiden. Gedroogd of gerookt vlees is langer houdbaar.

De auteurs hebben geen duidelijke verklaring voor de deeltjes van een giftige varen die ze vonden. Heeft Ötzi bladen van deze plant (adelaarsvaren) gegeten als medicijn? In zijn ingewanden zijn immers parasieten gevonden die duiden op darmproblemen. Of heeft hij bladeren gebruikt als verpakkingsmateriaal voor voedsel en zijn deeltjes daarvan ongewild in zijn maag terecht gekomen? Ötzi doet er verder het zwijgen toe. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.