Otterpoep in het trilveen

In het Overijsselse plassengebied De Weerribben leven sinds enkele jaren wilde otters, maar hoeveel weet niemand. Martine Zeijlstra kruipt dagenlang door het riet, maar vindt slechts afgekloven visgraten....

Het is schemerig onder het bruggetje langs het water.

Voorzichtig stap ik over de pootafdrukken in het zand. Kleine pootjes, veel tenen: ik ben op het goede spoor. Op een uitstekende biels prijkt een merkwaardig klontertje. Met een stokje behoedzaam peuteren, het resultaat onder de neus. Vis!

Boswachter Egbert Beens knikt. Otterpoep. 'Het heeft een muskusachtige geur. Dat vergeet je nooit weer.' Op een hoop zand liggen nog een aantal penetrante klontertjes, het geurige paspoort van de otter. 'Iedere keer als de otter hier langs komt, bakent hij of zij het terrein af. Ik krijg iedere keer kippenvel als ik dit zie.' Boswachter Beens maakt nog snel wat foto's van de gevonden poep, peutert overal een klein stukje af en stopt het resultaat in een plastic zakje.

In juli en oktober 2002 zijn er in Nationaal Park De Weerribben in Overijssel een aantal otters uitgezet, nadat in 1988 de laatste Nederlandse otter het loodje legde onder de wielen van een vrachtwagen. Het zendertje dat de nieuwe dieren bij het uitzetten omhadden is bijna niet meer te ontvangen, vandaar dat boswachters en bezoekers van het park op zoek moeten naar poep, pootafdrukken en keurig afgeknaagde vissengraten ('ze eten alles er keurig netjes af') om een glimp van de otter op te kunnen vangen. Beens onderzoekt de poep om te ontdekken met welke van de twaalf otters hij te maken heeft. 'Van de vijftien die er zijn uitgezet weten we van drie dat ze zijn overleden en van vijf weten we niet waar ze zich bevinden, en of ze nog leven. Zijn er al jongen? Dat kunnen we allemaal ontdekken in het DNA dat zich in de poep bevindt.' Goed, dat boswachters op zoek gaan naar otterpoep en vieze vishanden krijgen is heel begrijpelijk, maar is het niet mogelijk zonder stinkhanden een otter te vinden?

In Ossenzijl vouw ik de kaart uit. De smalle recht toe, recht aan paadjes in het park zijn verlaten. Zover je kan kijken: riet en sloot. De otter gebruikt de sloot om te zwemmen, de oever om snel doorheen te rennen. Ik loop over het smalle pad langs het water. Geen geplons. Geen gegons in het riet. Eenden snateren in de verte. Na een paar kilometer is er een toepasselijk verkeersbord: Pas op! Overstekende otters.

Het riet staat overal rechtovereind, geen spoor van vertrappende otterpoten en geknakte stengels. Bijna natte voeten als de grond rond het riet ineens niet zo stevig blijkt als het lijkt. Rondsnuffelen bij een boomstam is nuttiger, daar prijkt weer een vies ruikend klontertje. Alsof de visman een paar minuten geleden nog gepasseerd is. De otter is ineens weer vlakbij. Bij de stam ligt ook een afgekloven visgraat. Een gedeelte is netjes beknaagd, het andere stuk ruw afgescheurd. Wat moet ik hier nu weer mee? De kans dat een otter en een rat gezamenlijk de maaltijd hebben gedeeld is niet zo groot. Was het een nette rat, die normaal gesproken de vissen kapot scheurt, of een slordige otter?

De boomstam lijkt ook een toevalstreffer te zijn geweest. De otter heeft een voorkeur voor objecten die boven de grond uitsteken, zodat zijn penetrante geur beter blijft hangen voor mede-otters maar ook andere stronken leveren geen succes op. Net zo min als hopen zand. Geen vies ruikende groenwit-grijze otterpoep.

Kilometers en kilometers gelopen. Onderweg: ooievaars, aalscholvers en eendengesnater, riet en rechte weg, open vlaktes, maar geen otter. Het dier zou ook wel gek zijn over het asfalt te rennen met zoveel schuilplaatsen om zich heen. Kan ik niet een stukje de weg af? Om me heen spiedend loop ik de open vlakte op. Stop! De grond golft onder mijn voeten. Dit is het beroemde trilveen, land dat vroeger water was, en nu gemoedelijkonder mijn voeten doorgolft. Leuke constatering, maar geen centimeter verder want dan zak je weg.

Op het asfalt vouw ik mijn kaart weer uit. Twee uur verder, en vijf centimeter op de kaart gevorderd. Een mission impossible. De speelse Lutra Lutra met zijn dikke pels en korte pootjes heeft een moerasgebied van vele vierkante kilometers van zuidoost-Friesland tot noordwest-Overijssel tot zijn beschikking. Alleen De Weerribben beslaan al 3500 vierkante meter. Daar valt niet tegenop te lopen.

Varen dan. De Weerribben is niet voor niets een watergebied. Boswachter Beens zit meer in zijn boot dan in zijn auto. Hij trekt uit alle macht aan het motorkoord en na het verwijderen van een aantal uilenballen varen we uit de botenloods. Vissen springen op uit het water. Bukken een bruggetje! Voorzichtig wroet Beens tussen de takken van een boom die langs de waterkant staat. Ruikt, slaakt een kreet. Otterpoep. We varen door, naar verboden terrein verklaard gebied in het midden van het park. Hier zijn de otters vrijgelaten, en mag normaal gesproken geen mens komen.

Terwijl Beens de lof bezingt van alle planten ('de waterzuring!') die weer zijn teruggekomen omdat er beter voor de natuur wordt gezorgd, ontdek ik een vers klontertje poep. Het is een beetje bruinig. Zou het? Beens gebaart te komen. Hij wijst naar een boom middenin het moeras, met daaromheen water en riet. 'Dit zou een perfect nest zijn voor de otter om jongen te werpen. Beschut en toch met water eromheen. Als we jonge otters in Nederland hebben, is het dier weer echt terug.' Hij kijkt nogmaals om zich heen of hij niets ziet bewegen. Ik laat hem de verse poep zien. Het oordeel wordt snel geveld. 'Dat is geen otterpoep, maar van een muskusrat.' Teleurstelling. 'Als je een otter wilt zien, kun je maar beter naar de dierentuin gaan. Ik heb ze sinds de vrijlating niet meer gezien.' Een dier in een sneue kooi, dat is ook niet ideaal. Hier heb je moeras waarin je bijna wegzakt, en ottersporen. 'En die geur. . .'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden