Oscar voor de computer

Een film met slechts twee acteurs en zelfs die spelen niet de echte hoofdrol, blijkt uit 'the making of', die net uit is.

Als Sandra Bullock aanstaande zondag de Oscar mag ophalen als beste actrice, heeft de (film)wereld iets om over na te denken. Want in de film die haar de nominatie opleverde, Gravity, is haar personage deels een animatiefiguur en deels een marionet. Zoveel wordt duidelijk uit het fascinerende extra materiaal op de 3D-Blu-ray van het spectaculaire ruimteavontuur van Alfonso Cuarón. Behalve voor Bullock haalde Gravity nog negen nominaties binnen, bijna allemaal in technische categorieën.


Terwijl Gravity een eenvoudige film zou worden. Met zijn zoon had de Mexicaan Cuarón (Y tu mama también, Children of Men) een simpel verhaal bedacht, over een vrouw die op zichzelf wordt teruggeworpen. Om dat te benadrukken zou het zich afspelen in de ruimte. Vader en zoon waren lyrisch over de 'metaforische mogelijkheden van de ruimte'. Voor hun verhaal over de tegenslagen die ze te verwerken had gekregen en nog zou krijgen, over doodsverlangen, catharsis en wedergeboorte, was de enscenering ver boven de aarde, in het grote niets, ideaal.


Cuarón: 'Pas toen we gingen nadenken over hoe dat dan moest, een personage in de ruimte laten zweven, werd het langzamerhand een nachtmerrie.'


Nu was Cuarón niet de eerste die scènes in een zwaartekrachtloze omgeving wilde verbeelden. Eerder hingen acteurs aan kabels om de illusie van gewichtloosheid tot stand te brengen (2001: A Space Odyssey). Of er werd, zoals de makers van Apollo 13 deden, gebruikgemaakt van opnamen in een vliegtuig dat gedurende 20 seconden een vrije val maakt (fijngevoelig bijgenaamd Vomit Comet, 'kotskomeet').


Maar 20 seconden was niet de lengte die Cuarón met zijn shots voor ogen had. Voor hem was essentieel dat Gravity zou bestaan uit juist extreem lange opnamen. Alleen zo zou de toeschouwer kunnen worden meegevoerd in wat zijn hoofdpersoon denkt, voelt en ervaart.


De kijker beseft het waarschijnlijk nauwelijks als hij in het eerste shot van Gravity, dat ruim 12 minuten duurt, wordt meegezogen in de belevingswereld van twee technici die buiten het ruimtestation reparatiewerkzaamheden verrichten. Maar aan dat shot, en de rest van de film, is vier jaar werk voor honderden mensen voorafgegaan. Wat Cuarón wilde: camerabewegingen, belichting, achtergrond, perspectief, alles moest zo worden gedaan dat het geloofwaardig werd dat mensen en dingen met die duizelingwekkende snelheid om de aarde cirkelen. Dat kon alleen, concludeerde zijn vaste cameraman Emmanuel Lubezki (genomineerd voor best achievement in cinematography), als de hele film eerst op de computer werd gemaakt, als een animatiefilm. Dan zou niemand worden gehinderd door praktische problemen. Daarna zou alles precies zo in werkelijkheid worden uitgevoerd, met echte decorstukken en echte acteurs - en alsnog een heleboel met de computer gemaakte of bewerkte beelden.


En toen begon de nachtmerrie pas echt. Er waren robots uit de auto-industrie nodig om de camera's te bedienen; mensen konden de vereiste bewegingen niet maken. Voor sommige opnamen moesten er drie tegelijk worden gebruikt. Voor de opnamen in de capsule en het ruimtestation eindigde Bullock in een carboncorset aan een zeer nauwkeurig bestuurbare constructie van twaalf kabels - vandaar (zwaartekracht) ook het korte haar van haar personage. Verder werden de acteurs, Sandra Bullock en George Clooney, voor de meeste scènes in een soort emmer op een kogelgewricht geplaatst, die hen alle gewenste bewegingen liet maken. Die emmer stond in een kleine ruimte, die werd belicht door 1,8 miljoen afzonderlijk bedienbare ledlampjes in vloer, wanden en plafond, door de makers lichtdoos genoemd - de enige manier waarop het licht zoals dat in de ruimte voorbijschiet kon worden gesimuleerd.


Dus tijdens de daadwerkelijke opnamen stonden computers aan het roer. Ze bedienden via robots de camera's, belichtten de set via het ledlicht én bestuurden de constructie, waarin de acteurs verder machteloos stonden.


En toen moest de nabewerking nog beginnen. Om de hoeveelheid rekenwerk van de computers daarbij te duiden zegt een van de technici: 'Als je met één computerprocessor de hele film had willen nabewerken, had je in het jaar 5000 voor Christus moeten beginnen.' Om dat te kunnen begrijpen, volstaat het om het hoogtepunt van de film in herinnering te roepen. Dat valt precies na het veelgeroemde openingsshot van 12 minuten. De camera nadert Sandra Bullock, komt steeds dichterbij, gaat door het vizier van haar helm heen en nestelt zich ín haar helm, om via haar ogen de ruimte om haar heen te aanschouwen; een van de vele shots waarin Cuarón en de zijnen bij de toeschouwer het effect bereiken dat ze willen: een combinatie van angst en aan verbijstering grenzende verwondering. Alleen: hoe kan die camera in één vloeiende beweging door het vizier van haar helm heen? Het antwoord: dat vizier is er helemaal niet. Het is er in elk filmbeeld (24 per seconde) met de computer in 'getekend', omdat anders de verkeerde spiegelingen te zien zouden zijn.


Het is maar een van de vele details waarbij in het bijna drie uur durende extra materiaal op de Blu-ray van Gravity wordt stilgestaan. Dat materiaal is bijna net zo interessant als de film zelf. Cuarón (genomineerd voor beste regie): 'Het maken van Gravity was één grote uitdaging, omdat bijna alles wat we deden nog nooit gedaan was.'


Gravity is na Avatar (James Cameron, 2009) de tweede film die de mogelijkheden van 3D-filmen optimaal benut; waarin het driedimensionale effect werkelijk iets toevoegt aan de ervaring van de bioscoopbezoeker. Niet door voorwerpen naar de voorgrond te halen, maar juist door de diepte optimaal te visualiseren. Blijft dat effect thuis op de tv overeind? Jazeker, mits zowel uw Blu-rayspeler als uw tv geschikt is voor 3D-weergave. Zonder die voorzieningen verliest Gravity beslist veel van zijn glans. Opmerkelijk genoeg wordt in de drie uur extra materiaal op de Blu-ray nauwelijks een woord besteed aan het filmen in 3D. Waar dat minder dan een jaar geleden, bij de verschijning van de 3D-Blu-ray van Life of Pi bijvoorbeeld, nog het belangrijkste onderwerp was. Nog voor het procedé goed en wel is uitontwikkeld, is Gravity alweer een stap verder.


3D thuis


Gravity 3D (Alfonso Cuarón, 2013), Blu-ray met 2D- en 3D-versie en bijna drie uur aan extra materiaal; distributie Warner Home Video.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden