Orthodoxe partij Israël wil coalitie met Barak

De Israëlische verkiezingen kennen naast Ehud Barak nog een grote winnaar: de ultra-orthodoxe Shas-partij. Haar leider, wegens corruptie veroordeeld, deed gisteren een stap terug om Shas een nieuwe regering in te loodsen....

Even verrassend als de monsterzege van Ehud Barak op 'Bibi' Netanyahu (56 tegen 44 procent van de stemmen), is de winst van een partij die linkse en rechtse premiers aan een parlementaire meerderheid hielp. De ultra-orthodoxe Shas-partij eindigde met zeventien zetels nét achter de Likud-partij, die door Netanyahu zwaar gehavend werd achtergelaten.

'Shas is niet langer de derde partij van het land, maar behoort nu tot de drie grote partijen', schreef een krant gisteren. Shas schreeuwde op de gedenkwaardige avond van de verkiezingen om regeringsverantwoordelijkheid, en stelde aankomend premier Barak en zijn 'Eén Israël' (voorheen de Arbeidspartij) daarmee voor een dilemma. Kan Barak in zee gaan met een partij waarvan de leider wegens fraude en andere vergrijpen tot gevangenisstraf is veroordeeld?

De leider, Aryeh Deri, liet zich op verkiezingsavond luid toejuichen door zijn aanhangers. Die hadden eerder massaal hun stem uitgebracht op Netanyahu, maar diens verlies werd méér dan goedgemaakt door de eigen winst (zeven zetels) in de Knesset. 'Shas is Netanyahu, en Netanyahu is Shas', had Deri aan de vooravond van de verkiezingen gezegd. Maar nu vindt Shas dat Barak de winst van de partij moet honoreren, door haar in een nieuwe coalitie op te nemen. Zei Barak na zijn glanzende overwinning niet dat hij de premier wil zijn van 'alle Israëli's', dat hij 'eenheid' wil in een land met talloze etnische, sociale en religieuze breuklijnen?

Tijdens de campagne beloofde Barak dat hij, eenmaal gekozen, niet met Deri zou onderhandelen. Deri deed gisteren een poging om Shas in Baraks regering te loodsen, door aan te aankondigen dat hij zijn zetel in de Knesset opgeeft en geen onderhandelaar zal zijn. Althans tijdelijk. Hij is bij het Hooggerechtshof in beroep gegaan tegen zijn veroordeling.

Deri heeft in de campagne de martelaar uitgehangen. En met succes, gezien de stembusuitslag. Hij portretteerde zich als slachtoffer van een onrechtvaardig rechtssysteem. Op grote schaal verspreidde zijn partij een videotape met de titel 'J'accuse'. Deri trok zelfs een vergelijking tussen zijn proces en dat tegen nazi-beul Eichmann. Hij wakkerde de tegenstellingen aan tussen de Israëlische 'elite' van Europese herkomst, waartoe Barak behoort, en de 'onderkant van de samenleving', waarvan Deri zelf een representant is, als orthodoxe jood van Marokkaanse origine.

Voor zijn aanhangers blijft Deri de onbetwiste leider. Mede daarom is Shas geen vanzelfsprekende keuze voor Barak, ook niet na Deri's stapje terug. Toen Barak maandagnacht een feestende menigte in Tel Aviv toesprak, hoorde hij behalve toejuichingen ook spreekkoren: 'Niet met Shas'. Twee gedoodverfde coalitiepartners lieten weten niet met die partij in één regering te gaan zitten: de linkse Meretz-partij (negen zetels) en vooral Shinui ('Verandering') van Tommy Lapid, een populaire tv-persoonlijkheid, die zes zetels in de wacht sleepte. Zij gruwen van 'religieuze dwang', van de macht van religieuze fanatici om te bepalen of Israëli's op sabbat naar de bioscoop mogen en boodschappen kunnen doen.

Netanyahu was genoopt, om zijn coalitie overeind te houden, religieuze instanties steeds weer geld toe te stoppen. Shas houdt er een uitgebreid netwerk van scholen en sociale instellingen op na. Als Barak Netanyahu's dwangpositie wil voorkomen, moet hij omkijken naar andere partners. Dan moet hij ook voorbijgaan aan de Nationale Religieuze Partij, die zich fel verzet tegen vluchten van El Al op sabbat.

Met de steun van links, de 'Russenpartij' van de vroegere Sovjet-dissident Natan Sharansky en de nieuwe Centrumpartij van ex-minister van Defensie Yitzhak Mordechai haalt Barak echter geen parlementaire meerderheid van 61 zetels. Wil hij zich niet verlaten op de 'gedoogsteun' van de Arabische partijen, dan komt Barak uit bij de Likudpartij. Nog maar enkele maanden geleden wees Barak het aanbod van Netanyahu om een 'grote coalitie' te vormen van de hand. Maar de omstandigheden zijn deze week gewijzigd. Netanyahu kondigde zijn vertrek aan als Likud-leider. De partij blijft in zeteltal ver achter bij 'Eén Israël' van Barak, en heeft daardoor niet meer zoveel noten op haar zang. Met een gematigde Likud-leider moeten zaken te doen zijn. Maar zelfs als een havik, zoals minister van Buitenlandse Zaken Ariel Sharon, het heft in handen neemt, is het denkbaar dat Barak liever Likud aan zijn kant heeft dan een of meer rechts-religieuze partijen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden