Nieuws Sluiting rooms-katholieke hoofdkerk

Organist Wouter van Belle komt in opstand tegen sluiting van de Catharinakathedraal

Catharinakathedraal Utrecht

‘Onverteerbaar’ vindt organist Wouter van Belle (59) het. Als het aan de samenwerkende Utrechtse parochies ligt, wordt ‘zijn’ kerk ‘onttrokken aan de eredienst’. Maar die kerk is niet zomaar een gebouw in een buitenwijk, maar de Sint Catharinakathedraal – de rooms-katholieke hoofdkerk in Nederland, waar ook de kardinaal zetelt. De parochies hebben een jaarlijks tekort van 4 ton en willen het gebouw verkopen aan het naastgelegen Museum Catharijneconvent.

Kerk en museum maakten vroeger deel uit van een kloostercomplex. Waar het museum voor religieuze kunst steeds meer bezoekers trekt (150 duizend vorig jaar), zijn er steeds minder mensen bij de vieringen. René Grotenhuis, voormalig projectleider van de parochiefusies in Utrecht, rekende in dagblad Trouw voor dat er over tien jaar nog maar 800 katholieke kerkgangers over zijn. ‘Verspreid je die over meerdere kerkgebouwen, dan zit je her en der met een paar plukjes in de kerkbanken.’

'Onbegrijpelijk'

Toch vindt Wouter van Belle het ‘onbegrijpelijk’ dat juist de kathedraal wordt gesloten. De organist bereidt acties voor en zint op een petitie. ‘We zetten het kostbaarste wat we hebben aan de straat. Deze keuze is alleen gemaakt op economische gronden. Dit is geen weloverwogen beslissing geweest.’

De gotische kruiskerk, op 400 meter van de Dom, werd in 1815 als enige middeleeuwse kerk door de protestanten teruggegeven aan de katholieken. De 19de-eeuwse, neoclassicistische Augustinuskerk aan de Oudegracht lijkt de nieuwe kathedraal te worden. Slecht idee, vindt Van Belle. ‘Die kerk is mooi, maar heeft niet de allure die je van een kathedraal verwacht. Qua ruimte is ze veel te beperkt. Als daar een priesterwijding plaatsvindt, staan er veertig, vijftig priesters en diakens op een altaar. Die kun je daar niet eens kwijt.

‘En waar moet het koor staan? Onder het orgel, dat sowieso niet geschikt is voor zangbegeleiding; die klank gaat over de hoofden van de zangers heen, niemand kan daar goed op intoneren, het wordt vals. Er zullen heel veel aanpassingen moeten komen, maar de Augustinuskerk is een beschermd monument en is nu juist dicht in afwachting van een restauratie.’

Maar het ergste voor Van Belle is dat het bijzondere Maarschalkerweerdorgel (1903) nooit meer in religieuze diensten zal klinken. Grote namen als Hendrik Andriessen en Herman Strategier speelden erop. ‘Het is te mooi om niet meer te gebruiken. Het orgel heeft zo’n warme, omarmende klank – het is gemaakt voor samenzang, het voegt zich naadloos naar de stemmen. Ik ben hier organist sinds mei 1985, toen de paus naar Nederland kwam. Elke keer dat ik erop speel word ik nog geraakt door die poëtische, bijna psychedelische klank.’

Dat het orgel wordt verkocht, lijkt uitgesloten: het heeft een monumentale status en de neogotische orgelkast is onlosmakelijk verbonden met de ruimte. Bovendien wordt de markt al overspoeld door orgels van verlaten kerken. ‘Ook als de kerk die museumfunctie krijgt, wil ik het graag blijven bespelen, zodat het in goede staat blijft. Maar het is zo, zó zonde.’

Een tijdpad voor de afstoting is er nog niet. Het Vaticaan kan de verhuizing van de kathedrale functie nog blokkeren. Dat kardinaal Wim Eijk de acties van Van Belle zal steunen, is onwaarschijnlijk: het is geen geheim dat Eijk geen fan is van het gebouw. Toen in 2015 de Calixtuskerk in Groenlo tot basiliek werd uitgeroepen, zei hij dat hij de kerk ‘veel mooier’ vond dan zijn ‘kathedraaltje in Utrecht’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.