Organisator Van Bergen van festival Tijdkring zoekt inventiviteit in de muziek 'We willen tonen dat improviseren geen stijltje is'

De 'koning van de kurk', een buikdanseres en improviserende musici treden aan op het festival Tijdkring, dat vandaag in Amsterdam en Den Haag begint....

ERIK VAN DEN BERG

Van onze verslaggever

Erik van den Berg

AMSTERDAM

'Ondernemingen die eigenlijk niet kunnen, die te groot en te onhandelbaar zijn; je er tòch aan wagen en uiteindelijk merken dat je je investering dubbel terugkrijgt.' Peter van Bergen, saxofonist en componist van de groep LOOS, houdt van kunstenaars die in 'idiote proporties' denken. Een groot aantal avontuurlijke geesten 'die hun eigen regels maken' is dezer dagen verenigd in Tijdkring, de derde aflevering van het Contemporary Music Festival van de Stichting Phoenix, dat mede door Peter van Bergen wordt geprogrammeerd.

Met de Britse gitarist Derek Bailey, die jaarlijks zijn befaamde Company-festival samenstelt, hoort de Haagse saxofonist tot een klein groepje muzikanten dat zich ook als organisator manifesteert. Van Bergen is geen muzikant die louter voor de gezelligheid speelt: 'Mijn doel is het oproepen van een klimaat dat tot de verbeelding spreekt.' Hoewel hij als improvisator ook in het jazzcircuit optreedt zegt hij zich te ergeren aan het gebrek aan experimenteerlust dat veel hedendaagse jazz typeert.

In dat klimaat raakt de geïmproviseerde muziek volgens Van Bergen in de verdrukking. 'De nadruk komt steeds meer te liggen op het naleven van regels. Improvisatie dreigt in de schaduw te verdwijnen. Tijdkring wil aantonen dat improvisatie juist geen geïsoleerd stijltje is, maar een geestrijk en beweeglijk fenomeen, dat met allerlei genres verbindingen kan maken.'

Zoals Van Bergens groep LOOS eerder aansluiting zocht bij de beeldende kunst (met de schilder Toon Verhoef in de voorstelling Bokkenrijders), de literatuur en het theater (Scherven van toneelgroep Hollandia), zo biedt ook dit muziekfestival aanknopingspunten met andere kunstuitingen. Een mooi voorbeeld vindt Van Bergen de première van het als 'elektrisch muziektheater' aangekondigde Schreiend Zink van regisseur Paul Koek en schrijver Gerardjan Rijnders. Bijzondere medewerking wordt verleend door Yonina, een Amsterdamse buikdanseres die tevens naam maakte met haar act als illusioniste en haar peptalks voor zakenmannen.

Van Bergen neemt Yonina's optreden serieus: 'In de voorstelling zal zij een zweef-demonstratie geven. Het is een vorm van modern variété die op Tijdkring thuishoort, ook omdat haar optreden herinnert aan het voorbeeld van het Italiaanse futurisme; een beweging aan het begin van deze eeuw, waarin het variété-achtige een grote rol speelde.'

Naast een groot aantal andere premières, van onder anderen het Guus Janssen Ensemble met operazangeres Philis Blanford, de Italiaanse formatie Forma Fluens, de componist Huib Emmer met The Twist, en een solo-recital door contrabas-virtuoos Barry Guy (Theraps van Xenakis), vallen twee exotische namen in het programma op: de Mexicaan Roberto Morales-Manzanares, die volksmuziek verwerkt in elektronische composities, en de 59-jarige Argentijn Juan Carlos Mayo, in eigen land beter bekend als El Rey del Corcho, ofwel 'de koning van de kurk'.

Beiden zijn 'ontdekkingen' van Van Bergen, overgehouden aan de tournee die hij deze zomer met LOOS door Zuid- en Midden-Amerika maakte. Een inspirerende ervaring, zo vertelt hij: 'Het is in Nederland ondenkbaar dat een groep als LOOS op een tv-station als RTL4 te zien is, maar in Mexico overkwam het ons. We speelden in een flitsend decor met veel licht en rook; een apart maar niet onaangenaam contrast. Voor veel luisteraars was het de eerste kennismaking met improvisatie die is ingebed in een zwaar gecomponeerd idioom. De makkelijke overgang tussen beide vormen, die in Nederland heel gewoon is, is daar onbekend. Haast elk concert eindigde met gejuich.'

El Rey del Corcho is de merkwaardigste gast van Tijdkring: hij speelt de tango op een kurk. Van Bergen ontdekte El Rey in een restaurant in Buenos Aires, waar hij met de collega's van LOOS at. 'Onder het eten verscheen er een rare man op de tegelvloer, die een kurk in zijn mond stak, en er met een metalen plectrum op begon te tokkelen. Het klonk fantastisch - met snelle pok-klanken maakte hij de meest percussieve tango die je kunt voorstellen. Paul Koek (slagwerker van LOOS) en ik keken elkaar aan: díe moeten we hebben.'

Hoewel Van Bergen niet blind is voor de grap van een muzikale kurk op een nieuwe-muziekfestival, ziet hij wel degelijk inhoudelijke verbanden met de andere programma-onderdelen. 'Zo'n kurk-virtuoos heeft natuurlijk ook met de idiote trekjes van het futurisme te maken, dat graag geestrijke dingen van de straat in zijn programma opnam. En wat je bij deze Argentijn in het klein vindt, tref je in uitgewerkte vorm aan bij de Duitse gitarist Hans Reichel.' Reichel, die vanavond en vrijdag op het festival speelt, ontwikkelde een virtuoze techniek op zelfgebouwde, gitaar-achtige instrumenten. Van Bergen spiegelt zich graag aan zo'n voorbeeld: 'Traditie waarin door inventiviteit het avontuur wordt teruggebracht.'

Het Tijdkring-festival wil dat avontuur de ruimte geven, ook in de 'warmbloedige' aankleding van de zaal en in de hapjes, die zijn ontleend aan het 'kookboek van het futurisme' van Marinetti. Zelfs het pauzesignaal in het Korzo-theater is de komende dagen aangepast, geïnspireerd door de 'barse donderstem' die het publiek in Argentinië de stoelen injaagde. 'Heel Korzo zal er van daveren. Dat is toch leuker dan zo'n discreet belletje?'

Tijdkring Festival, in het Korzo Theater (9, 10, 11 november) en Theater Zeebelt in Den Haag (10, 11, 12 november) en het Bimhuis in Amsterdam (9 en 10 november).

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden