Orde versus wanorde (2)

Column

Ik betoog al enige tijd dat het altijd nuttig is om het Israëlisch-Arabische conflict te bestuderen, omdat het zich tot de bredere oorlog der beschavingen verhoudt als 'Off Broadway' tot Broadway. Veel stukken beginnen Off Broadway voor ze op Broadway zelf komen. Het Israëlisch-Arabische conflict is een schaalmodel geworden van de belangrijkste kloof in de hedendaagse wereld: de kloof tussen de 'wereld van orde' en de 'wereld van wanorde'.


Israël heeft te maken met niet tot een staat behorende tegenstanders in burgerkleding, gewapend met zelfgemaakte raketten en drones, die zich langs vier van de vijf landsgrenzen tussen de burgerbevolking daar genesteld hebben: in de Sinaï, Gaza, Libanon en Syrië. Het opvallendste is dat de gebruikelijke manieren om orde te brengen niet lijken te werken. Israël is een mini-supermacht die een samenraapsel van islamistische milities in Gaza blijft bestoken met zijn moderne luchtmacht, maar de zich onkwetsbaar wanende Palestijnse militanten blijven terugslaan met hun goedkope hightech wapens, waaronder zelfgemaakte raketten en zelfs een zelfgemaakte drone.


Wat te doen? Om te beginnen, zou het fijn zijn als de grootmachten van de wereld van orde - de VS, Rusland, China, Japan, India en de Europese Unie - beter zouden samenwerken om de uitbreiding van de wereld van wanorde in te dammen. Dat is zonder meer noodzakelijk, maar er is weinig uitzicht op. Geen enkele grootmacht wil zich tegenwoordig met de wereld van wanorde bemoeien, want het enige wat je ermee wint, is een forse rekening. En dan nog zou het niet afdoende zijn.


Naar mijn mening kan Israël alleen echt onder de raketdreiging van Hamas uitkomen als de Palestijnen in Gaza eisen dat die raketaanvallen ophouden. Natuurlijk kan Israël heel Gaza genoeg pijn doen om een staakt-het-vuren af te dwingen, maar dat houdt nooit stand. De enige duurzame oplossing is dat Israël een partnerschap aangaat met de gematigde Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever om daar een bloeiende staat op te bouwen. Dan kunnen de Palestijnen in Gaza tegen de nihilistische Hamasstrijders zeggen: 'Wij willen hetzelfde als onze broeders op de Westoever.' De enige duurzame orde is een orde die van binnenuit komt.


Zo heeft het Amerikaanse leger ook de eerdere versie van de Islamitische Staat in Irak en Syrië (ISIS) verslagen toen de jihadisten in 2006/2007 de Iraakse provincie Anbar grotendeels hadden bezet. Toen sloegen de Amerikanen de handen ineen met soennitische stamleiders die geen puriteinse islam nastreefden, die niet wilden dat hun dochters gedwongen werden te trouwen met fundamentalisten en die hun glaasje whisky niet wilden opgeven. Maar we hebben ze toen niet alleen van wapens voorzien. Er werd een overeenkomst bereikt tussen die soennitische stammen en de zittende sjiitische premier van Irak al-Maliki, waarbij wapens, macht en waarden - omtrent de toekomst van Irak - werden gedeeld. Daardoor is in 2007 een eind gemaakt aan de jihadistische wanorde.


En wat deed Maliki zodra de Amerikanen zich uit Irak hadden teruggetrokken? Hij gaf de soennitische stammen geen geld meer en probeerde gematigde soennitische politici te arresteren. In plaats van voort te bouwen op het aangebrachte fundament van machtsdeling, heeft Maliki het ondergraven. Daarom kon ISIS zo gemakkelijk oprukken. De Iraakse soennieten waren niet bereid om voor de regering-Maliki te vechten. Geen vertrouwen, geen machtsdeling - geen orde.


De Joodse kolonisten hebben hun uiterste best gedaan om nog meer nederzettingen te bouwen en zo het Palestijnse vertrouwen te ondermijnen dat Israël ooit genoeg macht zal afstaan om de vorming van een Palestijnse staat op de Westoever mogelijk te maken.


En de gematigde, seculiere Palestijnse leiders op de Westoever hebben al te vaak te weinig moed getoond om compromissen te sluiten als het erop aankwam. De Westoever biedt geen overtuigend alternatief voor het nihilisme van Hamas. Israël, de gematigde Palestijnen en Maliki hebben allemaal de betrekkelijke rust van de laatste jaren verkwanseld. Nu willen de Israëlische leiders, net als Maliki, per se eerst afrekenen met de militaire dreiging van de radicale groeperingen, zonder de politieke alternatieven die ze zelf om zeep hebben gebracht zelfs maar te heroverwegen. Dat gaat niet werken.


© The New York Times


Vertaling: Leo Reijnen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.