Viktor Orban.

Reportage Orbán in Straatsburg

Orbán tart Europees parlement en spreekt van ‘chantage’

Viktor Orban. Beeld AFP

Europarlementariërs, ook die van de christen-democraten, botsten dinsdag hard met de Hongaarse premier Orbán. Woensdag moeten ze stemmen over een heuse strafprocedure tegen Hongarije, wegens het aantasten van de rechtsstaat.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Gehuld in het harnas van de gestaalde nationalist tartte de Hongaarse premier Viktor Orbán dinsdag het Europees parlement in Straatsburg. Ik verdedig mijn land en mijn volk tegen de ‘chantage’ door de pro-immigratiekrachten, zei hij. Een handreiking deed hij niet, ook niet aan de christen-democraten waarmee hij in Europa is verbonden. Het wordt daarom spannend woensdag, wanneer gestemd wordt over het beginnen van een strafprocedure tegen hem.

Orbán was van tevoren nog gewaarschuwd door Manfred Weber, de leider van de fractie van de Europese Volkspartij (EVP), waarin de Europese christen-democraten en Orbáns Fidesz-partij zijn verenigd. ‘Als Orbán zich bereid toont tot compromissen en uitlegt hoe hij het probleem wil oplossen, dan zijn we bereid te praten’, zei Weber in een interview. Maar in het debat in het Europees parlement in Straatsburg toonde de Hongaarse premier zich onbuigzaam.

‘Onafhankelijkheid is voor Hongarije een kwestie van eer. (…) We zullen onze grenzen beschermen en zelf bepalen met wie wij willen samenleven. (…) U bent de eersten in de Europese geschiedenis die grensbescherming bekritiseren’, hield hij zijn critici voor. En dat zijn er veel.

Viktor Orbán in het Europees Parlement. Ik verdedig mijn land en mijn volk tegen de ‘chantage’ door de pro-immigratiekrachten, zei hij Beeld Reuters

Campagne tegen moslims

Weber spaarde Orbán evenmin. Hij waarschuwde dat de Hongaar moet inbinden met zijn campagne tegen moslims, buitenlandse ngo’s en de universiteit die geld krijgt van George Soros, de financier van Hongaars-Joodse afkomst. De Beierse christen-democraat zinspeelde erop dat de EVP anders zou kunnen stemmen voor het activeren van artikel 7 van het Europees verdrag. Dat voorziet in een zware strafprocedure, die in laatste instantie zelfs kan uitmonden in het intrekken van het Hongaarse stemrecht in de Europese Unie.

Een aanwijzing dat ook in de EVP het geduld met Orbán verregaand is opgeraakt, is het standpunt van de Oostenrijkse kanselier Sebastian Kurz. Hij heeft gezegd dat alle Europarlementariërs van zijn christen-democratische ÖVP voor het beginnen van een strafprocedure zullen stemmen. Dit is een tegenslag voor Orbán. Kurz is zelf ook voor een hard immigratiebeleid en leidt een coalitie met de rechts-populistische FPÖ. Maar, zo meent hij: ‘Er kan niet geschipperd worden met de rechtsstaat en de democratie.’

De stemming komt woensdag kort na de jaarlijkse State of the Union van Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de Europese Commissie. Een pikant moment. De vraag naar de huidige stand van de EU zal nauw verbonden zijn met de stand van Viktor Orbán. De Hongaarse premier is volgens zijn critici de verpersoonlijking geworden van welke kant Europa nooit mag opgaan. Als in het Europees parlement niet de benodigde meerderheid wordt gevonden om actie tegen hem te ondernemen, levert dat geen positief beeld op van de staat waarin Europa verkeert, zegt Judith Sargentini, Europarlementariër voor GroenLinks.

Beeld EPA

Persvrijheid beknot

In een rapport stelt zij dat de Hongaarse democratie en rechtstaat structureel worden bedreigd. Orbán beknotte volgens haar onderzoek de persvrijheid, wijzigde de kieswet en morrelde aan de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en de centrale bank. Allemaal in zijn streven naar wat hij noemt een ‘niet-liberale democratie’. Voorts maakte hij met campagneposters stemming tegen migranten en de Joodse filantroop Soros. ‘We moeten aan de noodrem trekken’, aldus Sargentini.

De vrees is dat Orbán school maakt onder populisten en nationalisten elders in West- en Oost-Europa. Daarom vindt Sargentini dat de Hongaar een halt moet worden toegeroepen door inderdaad artikel 7 in werking te stellen. Tegen de rechts-nationalistische regering van Polen is al zo’n procedure begonnen door de Europese Commissie in de persoon van Frans Timmermans. Sargentini wil nu dat het Europees parlement hetzelfde doet voor Hongarije.

Beeld AFP

Tussenpositie

Daarvoor is een tweederdemeerderheid nodig. De EVP kan de doorslag geven. Al jaren zijn de Europese christendemocraten verdeeld over partijgenoot Orbán. De EVP’ers uit Scandinavië en de Benelux, onder wie die van het CDA, hebben het gehad met hem. De conservatieve christen-democraten van de Beierse CSU steunen hem. De CDU van de Duitse kanselier Merkel heeft steeds een tussenpositie ingenomen.

Merkels grote Europese bondgenoot, de Franse president Macron, meent dat de EVP kleur moet bekennen. ‘Men kan niet tegelijk aan de kant van kanselier Merkel en die van Orbán staan.’ Sargentini durft geen voorspelling te doen. ‘Maar Orbán heeft geen gas teruggenomen. Dat maakt de kans groter dat veel EVP’ers mee gaan.’

Wordt er gestemd voor het activeren van artikel 7, dan lijken de fronten voor de Europese verkiezingen zich af te tekenen: populisten en nationalisten tegen de rest. Orbán: ‘Wij zijn er klaar voor.’

Zo bouw je een ‘Frankenstaat’ als Polen en Hongarije – een stappenplan

Politieke leiders in Polen en Hongarije weten hun autocratische optreden te verhullen met een democratisch laagje. Wat is hun geheime recept?  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.