Orbán-regering: per decreet regeren in strijd tegen corona

In Hongarije wil de regering meer macht naar zich toetrekken in de strijd tegen de corona-pandemie. Het rechts-populistische kabinet van premier Viktor Orbán stelt voor om de bestaande noodtoestand voor onbepaalde tijd verlengen, waarmee het de handen vrij zou hebben om per decreet te regeren. De regering kan straks zelf bepalen wanneer de noodtoestand weer wordt stopgezet.

Het Mercure Budapest Korona Hotel in de Hongaarse hoofdstad toont solidariteit met andere hotels die door de coronacrisis hun deuren hebben moeten sluiten.Beeld EPA

Het plan dat vrijdag naar het parlement werd gestuurd, stelt de regering in staat zonder tussenkomst van het parlement maatregelen te nemen en bestaande wetten tussen haakjes te zetten. Verkiezingen en referenda zijn gedurende de noodtoestand niet mogelijk. De democratie gaat, met andere woorden, even in de ijskast, al blijft het Grondwettelijk Hof (waar Orbán partijvrienden benoemd heeft) in functie.

Het wetsvoorstel zinspeelt op een scenario waarbij het parlement ‘om humanitaire redenen’ niet meer bijeen kan komen, mocht het virus verder om zich heen grijpen. Het aantal besmettingen stond zondag op 131 (zes doden) en zal de komende maanden vrijwel zeker fors gaan oplopen. 

Volgens de regering zijn de buitengewone bevoegdheden nodig om ‘verantwoordelijk’ te kunnen besturen, mensenlevens te redden en de ‘eenheid’ te bewaken. Mensenrechtenorganisaties vinden het onacceptabel dat er geen tijdslimiet op de nieuwe noodtoestand zit. ‘De regering wordt straks helemaal niet meer gecontroleerd’, zegt Attila Szábo van de Hongaarse vereniging voor burgerrechten (TASZ). ‘Dat is een serieus risico, en kan leiden tot onwettige maatregelen die in strijd zijn met fundamentele mensenrechten.’

De 56-jarige Orbán staat bekend als een geslepen politicus die de democratische spelregels vaker in zijn eigen voordeel heeft omgebogen. Sinds 2010 heeft hij de kieswet in zijn voordeel herschreven, kritische media laten opkopen door bevriende oligarchen en partijgenoten benoemd bij cruciale staatsinstellingen.

Volgens critici past deze nieuwe noodwet in die lijn. Een voorbeeld: journalisten die nepnieuws (‘onwaarheden’ of een ‘vervormde waarheid’) verspreiden en op die manier het overheidsbeleid frustreren, kunnen straks een celstraf krijgen van maximaal vijf jaar. De oppositie spreekt van een onacceptabele inbreuk op de vrijheid van meningsuiting. In pro-regeringsmedia - in Hongarije vaak een thermometer voor wat komen gaat - is de laatste weken opgeroepen om ‘paniek zaaiende’ journalisten op te sluiten.

In het voorstel staat ook dat burgers die zich niet aan de quarantainevoorschriften houden, straks voor drie jaar de cel in kunnen draaien. Leid je ‘criminele handelen’ aantoonbaar tot iemands dood, dan kan dat zelfs acht jaar worden.

Strafprocedure

Vanwege de ondermijning van de rechtsstaat door de Hongaarse regering loopt er in Brussel een strafprocedure (‘artikel-7’). Die procedure zit al geruime tijd muurvast, waardoor het de vraag is of het ooit tot de ultieme sanctie (ontnemen van het stemrecht in de EU) zal komen. De gezaghebbende waakhond-organisatie Freedom House schaalt het land sinds vorig jaar in als ‘gedeeltelijk vrij’ - een zwartgerand unicum in de Europese familie van democratieën.

Hongarije kondigde op 11 maart de noodtoestand af, net als veel andere Europese landen. Komende donderdag loopt die af. Om te voorkomen dat er een gat ontstaat, wil de regering onder leiding van de Fidesz-partij het nieuwe wetsvoorstel maandag met spoed in stemming brengen. Dat kan alleen als 80 procent van de parlementsleden ermee instemt.

Lukt dat niet, dan volstaat een week later een gebruikelijke meerderheid van twee derde. Fidesz heeft zo’n meerderheid. ‘Dit is niet het moment voor politiek debat’, verklaarde Fidesz-fractievoorzitter Máté Kocsis vrijdag bij Hir TV. ‘Er moet actie worden ondernomen omdat het over mensenlevens gaat.’ Naast de politie is sinds vrijdag ook het leger zichtbaar op straat, met name rond strategisch belangrijke plekken met kazernes. Bij 71 bedrijven die door Orbán als ‘vitaal’ zijn aangemerkt, springen militairen bij.

Oppositiepartijen zeggen bereid te zijn vóór een verlenging van de noodtoestand te stemmen, maar vragen om waarborgen om te voorkomen dat Orbáns kabinet de crisis misbruikt. Tegenhouden of terugdraaien kunnen ze de maatregelen niet.

Hoe Hongarije een ‘Frankenstaat’ werd (net als Polen).
Om een autoritair systeem op te bouwen, moest je vroeger een coup plegen. Nu hol je de democratie uit met een stortvloed aan ingenieuze wetten. 

Wie is Viktor Orbán?
De man die al tien jaar bouwt aan zijn ‘niet-liberale’ democratie, wordt in het dorp van zijn jeugd nog altijd gekoesterd. ‘Een snertkind. Hij had altijd een katapult bij zich’

Nieuws en achtergronden over het coronavirus leest u in het dossier: volkskrant.nl/coronavirus

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden