Reportage

Orbán plaveit weg voor ‘Oostpolitiek’ met vaccinaties uit China

De Hongaarse premier Viktor Orbán is niet te stuiten: zijn volk kan zich laten inenten met het Chinese coronavaccin en het Russische Spoetnik-V. Aan de Europese regels heeft Orbán lak.

Huisarts Szabolcs Zsigir vaccineert patiënten met het Chinese coronavaccin Sinopharm.  Beeld Akos Stiller
Huisarts Szabolcs Zsigir vaccineert patiënten met het Chinese coronavaccin Sinopharm.Beeld Akos Stiller

Simpele doosjes zijn het: witte verpakking, groen randje, gekoeld bewaren graag. Niks bijzonders, en toch domineren ze in Hongarije al weken het gesprek. In de doosjes zit het Chinese coronavaccin dat honderdduizenden Hongaren deze maand ingespoten krijgen.

Voor de zekerheid heeft huisarts Szábolcs Zsigri (45) klusjesman Miklós naar zijn praktijk laten komen. In een paar minuten monteert Miklós een klein hangslot op de koelkast waar de doosjes in rijen van tien klaar liggen. ‘Je weet maar nooit’, bromt Zsigri.

Het is druk in zijn praktijk in Boedapest. Licht nerveus laat Judit Mészáros (62) het spuitje in haar bovenarm zetten. Haar dochter woont met twee kinderen in Zweden, ze hebben elkaar anderhalf jaar niet gezien. Gelaten: ‘Ik vind het zo moeilijk dat je je geliefden niet kunt knuffelen.’

Haast met inenten

Dat is ook hoe de rechts-nationalistische regering van premier Viktor Orbán redeneert: onze burgers zijn de pandemie zat, we hebben haast met inenten zodat de economie weer open kan. Net als vijf jaar geleden in de migratiecrisis ontpopt de 57-jarige Orbán zich in deze pandemie tot een gewiekste speler die op meerdere schaakborden tegelijk speelt. Als een mantra verkondigt hij dat het Europese inkoopprogramma voor vaccinaties traag en bureaucratisch verloopt, en dat hij daarom gedwongen is de wereldmarkt op te gaan.

Uit Beijing liet hij vijf miljoen doses overvliegen, hetgeen betekent dat 2,5 miljoen Hongaren (een kwart van de bevolking) een spuitje kan krijgen uit China. Rusland levert 2 miljoen doses Spoetnik-V. Voor geen van beide heeft het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA) groen licht gegeven. Internationaal wordt nog gewacht op de laatste wetenschappelijke testresultaten van het Chinese vaccin, en er bestaan twijfels over de effectiviteit, onder meer omdat staatsbedrijf Sinopharm niet transparant is over de resultaten van zijn klinische proeven. Uit het Europese inkoopprogramma (Pfizer, Moderna, AstraZeneca) heeft Hongarije ruim 20 miljoen vaccins besteld.

Een peiling van begin dit jaar wees uit dat slechts een kwart van de Hongaren vertrouwen had in het Chinese spuitje. Ter vergelijking: bij de westerse varianten was dat 84 procent. Om de twijfelaars over de streep te trekken liet Orbán zich filmen terwijl hij zich met het Chinese vaccin liet inenten. Jasje uit, hemd uit, spierballen op camerahoogte. ‘Ik vertrouw de Chinezen het meest’, verklaarde de premier zijn keus, ‘zij kennen het virus het langst.’

null Beeld Akos Stiller
Beeld Akos Stiller

Papierwerk omzeilen

Gewoonlijk heeft de Hongaarse geneesmiddelenautoriteit (OGYEI) maanden nodig om een nieuw vaccin goed te keuren, maar nu het land in een ‘epidemiologische noodtoestand’ verkeert, kon Orbáns kabinet al dat papierwerk omzeilen. Dankzij een nieuw decreet is klinisch onderzoek in eigen land niet meer nodig. Zodra er drie landen zijn die een nieuw vaccin gebruiken, kan het licht op groen, mits er onder die landen één EU-lid of kandidaat-lid is (kandidaat-lid Servië had de bestelling bij Bejing toen al gedaan). Toen het decreet erdoor was, gaf OGYEI groen licht: de vaccins waren veilig.

Maar volgens Ákos Hadházy (47), een onafhankelijk parlementslid, loopt OGYEI aan de leiband van de regering. Hadházy vroeg het hoofd van de organisatie om de officiële goedkeuringsbrief voor het Chinese vaccin, en plaatste die pontificaal op zijn Facebook-pagina. Zijn vermoeden zag hij bevestigd: er was niet onderzocht of er genoeg werkzame stof in de ampullen zat. ‘Toen ik vroeg waarom niet, kreeg ik geen antwoord. De Hongaarse staat laat zich niet controleren.’

De verontwaardiging over Orbáns ‘Oostpolitiek’ gaat gepaard met een wankelend zorgsysteem. Artsen en ander zorgpersoneel kregen tot 1 maart om een wurgcontract te tekenen waarmee ze er financieel in veel gevallen op achteruit gaan. Uit protest namen 5.500 mensen ontslag, met algehele chaos tot gevolg. Op de intensive care van het Szént Imre-ziekenhuis in Boedapest gingen de lichten uit, en bij een ziekenhuis in Tatabánya werd inderhaast het leger ingezet.

‘Beter Chinees vaccin dan niks’

Ondertussen leidt de derde golf tot de hoogste piek sinds het begin van de pandemie. Per hoofd van de bevolking zijn er op het moment maar twee landen ter wereld met meer dagelijkse doden dan Hongarije. ‘Dan denk ik: beter een Chinees vaccin dan helemaal geen vaccin’, zegt gezondheidseconoom Balázs Rekassy.

Parlementslid Hadházy, in het dagelijks leven dierenarts, houdt zijn twijfels. Toen zijn 73-jarige vader een uitnodiging kreeg voor een Chinese vaccinatie, kwam hij in actie. ‘Ik zei: die moet je niet nemen.’ Senior ging akkoord. Dan maar wachten op een Pfizer-vaccin.

Op Europees niveau gaan stemmen op het vrij reizen straks alleen mogelijk te maken voor mensen die een EMA-goedgekeurde inenting kregen. Als reactie regelde Orbáns kabinet per decreet dat de vaccinatiecertificaten voortaan niet vermelden waar het spuitje vandaan komt.

Saillant detail: onder het koopcontract met de Chinezen staat de handtekening van een schimmig bedrijf met een opgegeven eigen kapitaal van 9 duizend euro. Tot een paar maanden terug stond het geregistreerd op een verlaten landweggetje op het Hongaarse platteland.

Deur naar Europa voor China

Corruptie, vermoedt Hadházy die erop wijst dat Senegal dezelfde vaccins voor 16 euro per stuk inkocht. Hongarije betaalt bijna het dubbele. Volgens het oppositielid wil Orbán tegen iedere prijs ‘de deur voor China naar Europa zijn.’ Sinds jaren liggen er plannen voor de bouw van een hypermoderne hogesnelheidslijn tussen Boedapest en Belgrado. Kosten: vier miljard euro, grotendeels voorgeschoten door China. Tijdens een bezoek aan Kazachstan zei Orbán jaren geleden dat Hongaren zich als ‘vreemden’ behandeld voelen in Brussel. ‘Je moet naar het oosten reizen om je thuis te voelen.’

Voor de patiënten in westelijk Boedapest voelt het allemaal als ver van hun bed. Ze leunen op de stelligheid van dokter Zsigri die ronduit zegt: ‘We moeten onze autoriteiten vertrouwen.’ De zussen Majorossy (60 en 64 jaar) zijn allang blij dat ze aan de beurt zijn, en laten het blijmoedig inspuiten. ‘Het voelt als een bevrijding.’ Begin april, als de tweede gezet is, hopen ze hun familie weer te kunnen zien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden