ReportageKoningsdag

Oranjeverenigingen houden het voor gezien: de koek is op

Oranje Vereniging Lepelstraat maakt zich op voor de Koningsnacht en de vrijwilligers maken het gemeenschapshuis gezellig.Beeld Marcel van den Bergh

In heel Nederland stoppen Oranjeverenigingen met het organiseren van Koningsdag. Geen bestuursleden meer, geen geld, te veel regels. ‘We waren meer een evenementenbureau geworden dan een Oranjevereniging.’

Op elke hoek van gemeenschapshuis Sint Antonius hangt een slinger, met een punaise in het systeemplafond geprikt door Maikel van Loon (37). Met een compressor worden honderd oranje ballonnen opgeblazen. Het buurthuis in Lepelstraat kleurt langzaam rood, wit, blauw en oranje.

Koningsdag in Lepelstraat (2.200 inwoners) ziet er al jaren hetzelfde uit. ’s Morgens een versierde fietsoptocht, ’s middags feest op het Kerkplein met een bar en een dj. Maar dit jaar viert het dorp in de gemeente Bergen op Zoom Koningsdag voor het laatst op deze manier. De lokale Oranjevereniging, die de feestelijkheden al meer dan twintig jaar organiseert, kan geen opvolgers vinden voor het bestuur.

De Oranjevereniging laat de laatste Koningsdag in het dorp niet onopgemerkt voorbijgaan. Voor de gelegenheid wordt er dit jaar ook een Koningsnacht georganiseerd. Vrijdagavond komen Johan en Anthony (‘De Afrojacks van Lepelstraat’, lacht Van Loon) draaien en er treedt een band op. Het gemeenschapshuis rekent op zeker tweehonderd bezoekers.

Het huidige bestuur van de Oranjevereniging in Lepelstraat houdt het na vijf jaar voor gezien. ‘Wij organiseren ook al activiteiten bij de voetbalvereniging, het kindercarnaval, het dweilorkest. Het werd gewoon te veel.’ Zelf nam Van Loon de bestuurstaak op zich toen de Oranjevereniging vijf jaar geleden ook al dreigde te stoppen. ‘Ik vond het toch zonde voor de kinderen als er geen viering zou zijn met Koningsdag.’

Badeendenrace voor de gemeenschap

Zonde. Dat vinden de inwoners van Lepelstraat nu ook. ‘Maar als je ze vraagt of ze bestuurslid willen worden, zijn ze stil. Iedereen vindt het zonde, niemand wil het overnemen.’

Dat is niet alleen in Lepelstraat een probleem. Ook in Balk, Hank en Nieuw-Lekkerland is het zaterdag de laatste keer dat de Oranjevereniging Koningsdag organiseert. En in Schiedam en Zaltbommel zijn Oranjeverenigingen dit jaar al gestopt met de organisatie.

Nederland telt honderden Oranjeverenigingen en -comités. Alleen al bij de Koninklijke Bond van Oranjeverenigingen, ook wel Oranjebond, zijn er ruim driehonderd aangesloten. Je vindt ze in dorpen, maar ook in grote steden zoals Utrecht. Vaak organiseren ze niet alleen de plaatselijke Koningsdagviering, maar ook de activiteiten op 4 en 5 mei. Sommige verenigingen bestaan al een eeuw, weet voorzitter van de Oranjebond Pieter Verhoeve. ‘Tijdens onze vorige ledenvergadering sloot er nog een vereniging aan die al 120 jaar bestond.’

Oranjeverenigingen zijn erg relevant voor de gemeenschap, zegt Verhoeve. ‘Ze geven vitaliteit, geur en kleur aan de dorpen. Mensen vinden het fijn om op momenten als een Koningsdag samen te zijn, samen te zingen tijdens de aubade, of met z’n allen naar een badeendenrace te kijken.’

Minder leden, meer procedures

In Schiedam organiseerde de Oranjevereniging de viering elk jaar in de wijk Kethel. Met een aubade, een braderie, een lampionnenoptocht en een vuurwerkshow. En dan waren er ook nog diverse attracties en optredens op het feestplein. Dit jaar is er alleen een aubade.

‘We konden het niet meer, de koek was op’, zegt secretaris Richard van Kleef. ‘We hoopten op nieuwe aanwas voor het bestuur, maar op onze oproepen kwamen maar een paar reacties. Ook het aantal vrijwilligers liep terug, net als het budget.’

In Balk was het teruglopende ledental de voornaamste reden om de vereniging op te heffen: er was steeds minder geld. 6 euro per jaar, vroegen ze van de leden. Daarvan waren er nog maar driehonderd over, op een inwonersaantal van 4.400. Bestuurslid Miranda Ras ziet dat ook de Oranjeverenigingen in de omgeving problemen hebben. ‘Sondel, Nijemirdum, Oudemirdum, in de kleine dorpjes is het echt lastig.’

Ras wijst erop dat de ingewikkelde procedures die moeten worden gevolgd, zoals het aanvragen van een evenementenvergunning, het lidmaatschap van de Oranjevereniging er bepaald niet populairder op maakt. ‘Je moet met zóveel rekening houden.’

Richard van Kleef herkent dat. ‘Er zijn veel regels waaraan je moet voldoen. Het hele jaar ben je bezig met een gedetailleerd draaiboek.’ De bestuursleden van de Oranjevereniging in Schiedam namen in de aanloop naar Koningsdag zelfs twee weken vrij van hun werk om alles voor elkaar te krijgen. ‘We waren meer een evenementenbureau geworden dan een Oranjevereniging.’

Tentboek en kleedjesmaten

Ook Pieter Verhoeven van de Oranjebond maakt zich zorgen over de regeldruk waarmee de verenigingen te kampen hebben. ‘Er is een soort risico-angst ingeslopen. Zo moet er voor een tent waar meer dan vijftig mensen in kunnen een ‘tentboek’ aanwezig zijn.’ Dat moet gedetailleerde informatie bevatten over de gebruikte materialen (inclusief keuringsrapport) en de constructiemethode. ‘Sommige gemeenten willen zelfs de maten van de kleedjes op de vrijmarkt weten, of vragen of er wel rekening wordt gehouden met een eventuele drone-aanval.’ De Oranjebond pleit ervoor sommige regels te schrappen.

Toch gaat het volgens Verhoeve met de meeste Oranjeverenigingen goed. De Oranjebond heeft al jaren een stabiel aantal leden. ‘Er stoppen elk jaar wel verenigingen, maar er komen er ook elk jaar een paar bij.’ En op de plekken waar de Oranjevereniging ophoudt te bestaan, is er vaak alsnog een koningsfeest.

Zo ook in Schiedam. Het commerciële Fresh Events heeft dit jaar de organisatie van de activiteiten op zich genomen. En in Zaltbommel heeft de wijkraad dit jaar de aubade, kinderspelen en optredens georganiseerd.

En in Lepelstraat? Maikel van Loon heeft wel een idee: ‘We hebben goed contact met de Oranjevereniging in Halsteren. Misschien kan de gemeente bussen inzetten?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden