Oranjemars bevestigt protestantse suprematie

Op het eerste gezicht zijn er wel vreeswekkender optochten denkbaar. De veelal wat oudere mannen met bolhoeden, oranje sjerpen en paraplu's die in ganzepas achter de muziek aan door Noord-Ierlands steden en dorpen trekken, werken eerder op de lachspieren dan dat ze angst aanjagen....

Van onze correspondent

Bert Wagendorp

LONDEN

De kleurrijke Oranjemarsen van Ulster zóuden ook een toeristische trekpleister vormen - zoiets als de springprocessie van Echternach - als de achtergrond ervan niet zo bloedserieus was en het geweld niet heimelijk meemarcheerde.

In Ulster zijn ze dol op parades. Ongeveer 3500 vinden er per jaar plaats, in het marching season tussen Pasen en september. Ongeveer zeshonderd van die marsen hebben geen sectarische of politieke achtergrond, driehonderd zijn van nationalistisch-republikeinse aard en de rest behoort tot de protestantse marsen. Daarvan wordt het merendeel georganiseerd door de Oranjeorde. De mars in Portadown, die oorsprong was van de huidige gespannen situatie in de provincie is er één van.

De Oranjeorde is in 1795 opgericht in Loughall, in het graafschap Armagh, en bestaat nu uit duizenden loges - de organisatiestructuur is die van de Vrijmetselarij. De protestanten organiseerden zich omdat zich aan het eind van de achttiende eeuw een katholieke emancipatiegolf voordeed, die leidde tot gewelddadige aanvallen op protestanten, met als dieptepunt de 'Slag van de Diamant' in Armagh.

Het Oranje in de naam verwijst naar Willem van Oranje, de derde Hollandse stadhouder, die van 1688 tot 1702 tevens koning van Engeland was. Deze King Billy, nog steeds de grote held van de protestanten in Ulster , versloeg in juli 1690 het leger van zijn voorganger op de Engelse troon, James II, in de Slag bij de Boyne .

Met zijn overwinning vestigde Willem de protestantse suprematie in Ierland. Om dat zo te houden vormde, naast bescherming tegen de katholieken, het behoud van een protestantse monarch op de Engelse troon in 1795 het hoofddoel van de Oranjeorde.

Parades vormden door de hele negentiende eeuw al de belangrijkste uitingsvorm van de Orde. En ook toen kwam het geregeld tot felle botsingen met katholieken. De Britse regering verbood dan het marcheren, maar de gewoonte bleek onuitroeibaar.

Volgens de Orangistische historicus John Browne waren de parades niets anders dan puur machtsvertoon: 'Op 12 juli en bij andere gelegenheden marcheerde de Orangeman met zijn loge om zijn kracht te tonen op plaatsen waarvan hij dacht dat zulks het nuttigst zou zijn. Waar je kon lopen, was je dominant.'

Pas toen in Ierland de roep om zelfstandigheid ('Home Rule') sterker werd, begon de Oranjeorde een politieke rol van betekenis te spelen. De Orangisten waren fel tegen een breuk met het Verenigd Koninkrijk. De Unionistische Partij werd in 1886 in Westminster opgericht door zeven Orangistische parlementariërs.

Na de Ierse onafhankelijkheid van 1920 werden de Noordierse regeringen steeds gevormd door Orangisten, te beginnen met die van premier James Craig: 'Onze regering is een protestantse regering en ik ben een Oranjeman', zei hij. Dat zijn praktisch alle Unionistische politici nog steeds.

De leiders van de Orde ontkennen stelselmatig antikatholiek te zijn. Maar leden die trouwen met een katholieke vrouw, of die worden gezien in een katholieke kerk, worden uit de Orde gezet.

Naar schatting heeft de organisatie in Noord-Ierland (anderhalf miljoen inwoners, van wie 60 procent protestant is) honderdduizend leden, die bijeenkomen in de door de hele provincie verspreide Orange halls.

In de Oranjeorde en in haar parades wordt op symbolische wijze uiting gegeven aan de identiteit en geschiedenis, maar ook aan de angsten en arrogantie van de Ulster protestanten.

Neil Jarman en Dominic Bryan, twee Noord-Ierse academici die het verschijnsel onderzochten, formuleerden dat aldus: 'Elke parade die wordt uitgedaagd is een symbolische bedreiging van de protestantse veiligheid en de Unionistische positie. Elke parade die door nationalistisch gebied trekt is een bevestiging van de dominantie van de protestantse gemeenschap en van de inferioriteit van de nationalistische rechten.'

Waarmee niet is gezegd dat elke Oranjeparades een provocerend karakter heeft: maar ongeveer één procent ervan voert langs of door woonwijken van katholieken. Maar de enkele parade die wel uitdrukkelijk is bedoeld om de eigen suprematie te bewijzen, kan tot grote ongelukken leiden.

In Londonderry wordt elk jaar op 12 augustus gevierd dat in 1689 het beleg van de stad door James II werd opgeheven - met een parade. In 1969 leidde die mars door het katholieke deel van Londonderry, Bogside. De gevechten die daarbij ontstonden waren de eerste bloedige taferelen van de burgeroorlog die Noord-Ierland 25 jaar lang in zijn greep zou houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden