ORANJE EN ROOD

HAD ik het gevraagde vertrouwen in Wim Wok, zoals je de naam van onze premier in Latijns Amerika schijnt uit te spreken?...

Maar gezien eerdere, minder belangrijke uitglijders, zoals de ski-vakantie van Beatrix in Haiders Oostenrijk, viel te vrezen dat het vorstenhuis ook nu de sterkste kaarten had en dat het ontbreken van openbaarheid dit gebrek aan evenwicht alleen maar erger zou maken. Kok zou ongetwijfeld in zijn gesprekken met de Majesteit en haar beoogde opvolger 'de gevoelens in de samenleving' over het Argentinië van Videla wel ter sprake brengen, maar hoogst waarschijnlijk zou dat tot niet meer leiden dan een waterig compromis.

Zo is het dus niet gegaan. Petje af, Wim! Je hebt het briljant gedaan. Zo knap, dat dit managen van de kwestie-Zorreguieta zonder meer als het hoogtepunt in je politieke loopbaan kan worden beschouwd.

Heel in het kort waarom ik vind dat Koks optreden en de oplossing die hij gevonden heeft de schoonheidsprijs verdienen. Ten eerste kan het jonge paar trouwen zonder dat de bruidegom hoeft te kiezen tussen het meisje en het werk. Uit menselijk oogpunt is dat wel zo aardig. Ten tweede onderstreept de afwezigheid van de in professor Bauds onderzoek terecht - wegens zijn 'ich habe es nicht gewusst' - als 'fout' omschreven Jorge Zorreguieta de waarde die in Nederland wordt gehecht aan het respecteren van de mensenrechten.

Ten derde is door het gemaakte onderscheid tussen Máxima en haar vader recht gedaan aan het principe dat de zonden der vaderen niet aan de kinderen mogen worden toegerekend. Ten vierde heeft Máxima in goedgekozen bewoordingen duidelijk gemaakt dat ze van haar vader houdt en in hem gelooft, maar niettemin zijn optreden in de periode-Videla als ongelukkig beschouwt. Ten vijfde is de afwezigheid van Jorge Z. zo elegant ingekleed - zijn 'eigen' besluit - dat ook de dochter daarmee zonder al te veel hartzeer kan leven. Last but not least is het duidelijk verre van eenvoudig geweest om Zorreguieta zover te krijgen om 'vrijwillig' weg te blijven; Kok heeft voet bij stuk gehouden en is het risico van een crisis niet uit de weg gegaan. Niet hij, maar de kroonprins ging door de knieën.

Paradoxaal genoeg heeft Kok juist door zijn onbuigzame optreden de monarchie gered en haar draagvlak onder het Nederlandse volk versterkt. Hij heeft, zou je kunnen zeggen, het Oranjehuis definitief de 21ste eeuw in geholpen. En opnieuw - voor de derde keer, na Drees met Greet Hofmans en Den Uyl met de Lockheed-affaire - is het een sociaal-democratische regeringsleider die door krachtig tegenspel te bieden inhoud geeft aan het begrip 'ministeriële verantwoordelijkheid' en zodoende de legitimiteit van de constitutionele monarchie overeind houdt.

Het enige smetje op het blazoen van Kok is, net als indertijd bij Drees, die rare radiostilte, die eerder past bij een duel tussen regent en vorst dan bij een moderne, open democratie. Zo erg zou het toch niet zijn, als af en toe in alle openheid zou blijken dat regering en staatshoofd een verschil van inzicht hebben? Het vervelendst lijkt me dat geheimzinnige gedoe voor de Rijksvoorlichtingsdienst, die in zulke periodes beter kan opereren onder de naam RSD (Radio Stilte Dienst).

Zou het toevallig zijn dat juist 'rode' politici de Oranjes voor een koningscrisis weten te behoeden? Ik geloof er niets van. Volgens mij is dat nog steeds te danken aan dat enfant terrible Troelstra, met zijn revolutionaire 'vergissing'. In de veelbelovende eerste aflevering van Olga Madsens televisiedrama Wilhelmina was de nervositeit van de toenmalige vorstin te zien over het wankelen van haar troon. Een 'spontane aanhankelijkheidsbetuiging', ook wel bekend als Oranjefurie, bracht uitkomst, maar het moet voor Wilhelmina een pijnlijk besef zijn gebleven dat niet het hele volk achter haar stond.

Als halve Oranjeklant ben ik gecharmeerd door twee eigenschappen van onze laatste drie vorstinnen: hun ontiegelijke eigenwijsheid en hun verlangen om de nationale eenheid te belichamen. Hoewel het lintjesknippen en de rest van de poppenkast me niet erg aanspreken, lijkt een staatshoofd waarin vrijwel iedereen zich kan herkennen me geen overbodige luxe in onze diverse, ietwat versplinterde, multiculturele samenleving.

Als het dan ook nog zo is dat op kritieke momenten het vorstelijk consensus-streven het van de eigenwijsheid wint, wil ik best 'leve de koningin' roepen. Want dat ook bij de volgende generatie Oranjes het de koningin zal zijn die de lakens uit deelt, daarover kan sinds de persconferentie van Alexander en Máxima geen twijfel meer bestaan.

Hartveroverend, die toon waarop ze tot haar Alex zei: 'dat was een beetje dom'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden