Opzienbarende arseenbacterie definitief geen arseenbacterie

Ook het tijdschrift

AMSTERDAM - Science

is nu om: de opzienbarende 'arseenbacterie' is niet wat zijn ontdekkers meenden dat hij was - een nieuwe levensvorm die in plaats van het nutriënt fosfor het giftige arseen consumeert. De bacterie leeft in extreme condities, maar kan net als andere organismen niet zonder fosfor.

Dit blijkt uit twee nieuwe studies, een Zwitserse en een Canadees-Amerikaanse, die Science zondag online publiceerde. Ze zijn een correctie op een geruchtmakend artikel over de arseenbacterie uit 2010 van een Amerikaanse groep onder leiding van Felisa Wolfe-Simon, ook in Science.

Anders dan in dat artikel werd beweerd heeft de bacterie GFAJ-1 uit het arseenrijke, fosforarme Mono Lake in Californië fosfor in zijn dna niet ingewisseld voor arseen, kan hij niet overleven zonder fosfor en is hij dus geen geheel nieuwe levensvorm. Wolfe-Simon en haar groep blijken hun conclusies te hebben getrokken op basis van fosforverontreiniging in hun 'fosforvrije' bacteriekweken en gebrekkige reiniging van dna.

Science noemt de wending in een verklaring een normale gang van zaken. 'Het wetenschappelijk proces is van nature een proces van zelfcorrectie, waarbij wetenschappers trachten gepubliceerde resultaten te repliceren.' Het blad meldt blij te zijn nu 'aanvullende informatie' over de bacterie te kunnen publiceren. Een van de twee studies is overigens in februari al online gepubliceerd.

Het nieuws over een bacterie die op arseen leek te gedijen was eind 2010 wereldnieuws. Ruimtevaartorganisatie NASA, die de studie had gefinancierd, bracht het groot omdat het zou aantonen dat er buitenaards leven kon bestaan op basis van andere dan de zes bekende bouwstenen van het leven (zuurstof, koolstof, waterstof, stikstof, zwavel en fosfor).

Het Science-artikel oogstte echter direct veel kritiek, onder meer van microbioloog Jef Huisman (Universiteit van Amsterdam). Ziet hij de nieuwe studies als een soort retraction? 'Dit is de netste manier voor Science om te zeggen dat ze geen blunder hebben begaan. Maar het is mosterd na de maaltijd: voor 95 procent van de microbiologen was het allang duidelijk dat deze studie niet deugde.'

Volgens Huisman is het helder dat het peer review-systeem hier heeft gefaald. 'Maar we weten niet hoe het is gegaan. Misschien hebben reviewers wel degelijk bezwaar gemaakt.'

Wat nu? 'De studie is nu definitief onderuit gehaald. Het zou mooi zijn als de onderzoekers dat zelf ook zouden inzien, en hun artikel intrekken. Ze kunnen hier niet achter blijven staan. Dat geldt zeker voor enkele zeer gerenommeerde co-auteurs.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden