Opwinding in Duitsland over komst Wilders

De opwinding in de Duitse media is niet te missen, nu Geert Wilders in Berlijn vandaag een redevoering houdt. De locatie, zo klinkt het in de diverse voorbeschouwingen, wordt ‘uit veiligheidsoverwegingen’ tot het laatst geheim gehouden.

Van onze correspondent Merlijn Schoonenboom

De binnenlandse veiligheidsdienst blijkt ingeschakeld en er zijn al demonstraties tegen ‘de racist uit Nederland’ aangekondigd. In Nederland heeft de PVV-leider immers meer invloed dan ooit, maar in Duitsland staat hij vooral nog bekend als de ‘omstreden rechts-populist’. Hij werd in boulevardblad Bild eens omschreven als de ‘Hollandse Haider’.

Vanuit pr-overweging had Wilders echter geen beter moment kunnen kiezen. Niet zozeer omdat zondag de Duitse eenheid wordt herdacht of omdat het in Berlijn de ‘dag van de open moskee’ is. Maar omdat juist nu in Duitsland een hevige discussie woedt of ook hier een nieuwe partij rechts van de christen-democratische CDU mogelijk zou zijn.

Sarrazin

De aanzet werd gegeven door de inmiddels ontslagen topbankier Thilo Sarrazin, met zijn veelbesproken bestseller over mislukte integratie van moslims. Eerst werd hij door veel politici en commentatoren verketterd, maar de stemming draaide toen bleek dat hij een enorme resonantie onder de bevolking kreeg. Hij zegt echter geen eigen partij te willen oprichten.

Tot nu toe is er een concreet resultaat geboekt: de oprichting van de lokale partij Die Freiheit in Berlijn, door de landelijk volkomen onbekende René Stadtkewitz (45). Hij was tot voor kort gemeenteraadslid van de Berlijnse CDU en is volgens een plaatselijk blad een man met de uitstraling van een ‘kassier van de kegelvereniging’.

Ontslagen

Uitgerekend deze Stadtkewitz heeft Wilders uitgenodigd, en is door de Berlijnse christen-democraten daarom zelfs ontslagen. Maar de aanwas voor zijn partij, beweert Stadtkewitz zelf, zou nu al ‘nauwelijks te bevatten’ zijn. Ook het gereserveerde zaaltje met 550 plaatsen voor Wilders was volgens hem snel uitverkocht.

De achterliggende reden van de Wilders-belangstelling bij Duitse media is natuurlijk de vraag: kan ook Duitsland een politieke aardverschuiving verwachten? Want Wilders, zoals diverse media benadrukken, heeft niet alleen al op Ground Zero gesproken, hij heeft ook aangekondigd een internationaal netwerk van vrijheidspartijen te willen oprichten; de ‘Geert Wilders Alliantie voor de vrijheid’, en ook Duitsland zou volgens hem rijp ervoor zijn.

Eén ding is daarbij zeker: zonder de komst van Wilders zouden de Duitse gastheren volledig buiten de schijnwerpers zijn gebleven. Al in april sprak Stadtkewitz op een Pro-Wilders-demonstratie in de Duitse hoofdstad. Daar kwam slechts een handvol bezoekers op af.

Niet bij voorbaat uitsluiten

Toch kan je niet bij voorbaat het succes van partijen als Die Freiheit uitsluiten, zegt de Nederlandse socioloog Ruud Koopmans, die in Berlijn een onderzoeksinstituut naar integratie leidt. Koopmans was dinsdag uitgenodigd om met journalisten, uit Oostenrijk tot Iran, uit te leggen ‘waarom de opkomst van Geert Wilders relevant voor andere landen is’.

Zijn boodschap: het gaat hier niet om het Haider-type, niet om de ouderwetse vormen van rechts-radicalisme. Wilders, zo legde Koopmans uit, heeft een nieuwe mix gecreëerd: hij combineert ‘links-liberale thema’s’ als vrijheid en tolerantie met islamkritiek en anti-globaliseringsgevoelens.

Juist daarom ziet Koopmans ook in Duitsland een potentieel voor een nieuwe rechtse partij. Zo’n partij zou wel een aangepaste vorm krijgen, zegt Koopmans. Het grove taalgebruik van Fortuyn of Wilders zou niet mogelijk zijn, en ook de nadruk op ‘vrijheid van meningsuiting’ heeft in Duitsland niet zo’n sterke traditie.

Geert Wilders in New York, tijdens zijn speech over de bouw van een islamitisch centrum bij Ground Zero (Guus Dubbelman / de Volkskrant) Beeld
Geert Wilders in New York, tijdens zijn speech over de bouw van een islamitisch centrum bij Ground Zero (Guus Dubbelman / de Volkskrant)

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden