Opvolging Tichelaar wordt loterij bij PvdA

Het is een topfunctie: het voorzitterschap van de PvdA in de Tweede Kamer. Als vandaag de kandidaatstelling wordt opengesteld, zullen Mariëtte Hamer (49, punten verdiend met haar taaie verzet tegen aantasting van het ontslagrecht) en Diederik Samsom (37, groen en links geweten van de partij) zich vrijwel zeker melden.

Daarmee start een interessante strijd die dinsdag beslecht wordt. Dan stemt de fractie over haar nieuwe voorman, die direct aan de slag gaat.

Smoel aan partij
De leider in de Kamer moet smoel geven aan de partij, waar partijleider Wouter Bos zich gezien zijn ministerschap dient te conformeren aan de kabinetslijn. De fractievoorzitter moet ongeremd het sociaal-democratische profiel invullen, de SP afschudden, de 33-koppige fractie in toom houden, en een brug slaan tussen de liberale Bos, de oud-linkse krachten in de partij en het afkalvende electoraat. De PvdA staat op verlies danwel op zwaar verlies in de peilingen, afhankelijk van de peiler.

Er is een vacature omdat Jacques Tichelaar na zeven bypasses in januari kiest voor het gewone Kamerlidmaatschap. Hamer noch Samsom wilde gisteren hun kandidatuur bevestigen. Dansen op het vers gedolven graf van Tichelaar wordt ongepast geacht, ‘uit piëteit naar Jacques toe’, zoals Hamer het zegt.

Zichtbaar plezier
Sinds Tichelaar onder het mes ging vervangt ze hem met zichtbaar plezier. Stralend stond ze woensdagmiddag, luttele uren nadat Tichelaar zijn terugtreden bekend had gemaakt, aan 150 PvdA-wethouders de anekdote te vertellen over de rode Turkse trouwjurk. Ze had zich laten fotograferen met die imposante feestjurk. De foto circuleert, voorzien van de tekst ‘met deze jurk gaat Mariëtte Rita verslaan’. ‘Rita’, dat is Rita Verdonk, met haar Trots op Nederland goed voor 19 gepeilde zetels.

Het grapje met de jurk zegt een hoop over de ambities van Hamer, die Bos trotseerde in de ontslagrechtkwestie. Ze kan rekenen op de vrouwenlobby: van de zestien vrouwen in de fractie ziet het gros graag een seksegenoot in de top. Hoe meer mannelijke tegenkandidaten, hoe dunner de spoeling voor hen wordt.

Samsom heeft net als Hamer een links profiel. Té links misschien. Zo wil hij innige banden met de SP. Samsom – profiel: internationale solidariteit, milieu – geldt evenwel als iemand wiens retorische kwaliteiten stukken beter zijn ontwikkeld dan die van Hamer. Door zijn scherpe debattechniek zou hij een visitekaartje voor de PvdA zijn.

Ook Jeroen Dijsselboem geldt als een sterke kandidaat, al heet hij ook ‘te rechts’. Marcel van Dam, partijmastodont en luis in de pels, schept er een zeker behagen in hem consequent weg te zetten als ‘de Geert Wilders van de PvdA’.

Loting
Het wordt ‘loten’ tussen deze topdrie, denkt Jos de Beus, politicoloog, PvdA-criticus en opsteller van het verkiezingsprogramma in 1994. ‘Ze zijn vergelijkbaar in gewicht.’ Dat is, voor de goede orde, niet zwaar genoeg. ‘Er hebben mannen van formaat gezeten op deze plek: Ed van Thijn, Thijs Wöltgens, Jacques Wallage, Ad Melkert, Wouter Bos. Dat niveau haalt niemand uit de huidige fractie. Ook Jacques Tichelaar was niet goed genoeg; mooier kan ik het niet maken.’

De Beus zou liever zien dat staatssecretaris Frans Timmermans van Europese Zaken uit het kabinet stapt om de fractie te gaan leiden. Zo’n doorschuifoperatie is echter niet aan de orde. Timmermans wilde niet zijn mooie baan opgeven zonder de spijkerharde garantie dat hij dan ook echt fractievoorzitter zou worden. Maar de fractiedemocratie – alle 33 leden mogen stemmen op hun voorkeurskandidaat – kan niet zomaar omzeild worden.

Creatieve competitie
De nieuwe fractieleider moet volgens De Beus enerzijds het regeringsbeleid stutten en anderzijds ‘de creatieve competitie’ met de SP aangaan. ‘Samen pleiten voor regulering van het kapitalisme.’

Over de zwaarte van de functie die ze nu drie maanden ad interim vervult, doet Hamer opvallend luchtig. ‘Een veelgehoorde klacht over mij is dat ik een overdosis aan energie heb.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden