Opvolgers in Uruzgan laten 'Dutch approach' varen

AMSTERDAM - De Amerikaanse en Australische ISAF-militairen die afgelopen zomer de leiding van Nederland overnamen in de Afghaanse provincie Uruzgan, kiezen voor een hardere aanpak. De zogeheten Dutch Approach, waarbij wordt gestreefd naar tribaal evenwicht en gevechten zo veel mogelijk worden vermeden, is grotendeels losgelaten. De Nederlanders, merken de opvolgers, hebben een klaagcultuur achtergelaten in Uruzgan.

Op de Australische basis in Tarin Kowt wordt een dienst gehouden ter gelegenheid van de nationale herdenkingsdag, 25 april. © EPA

Dat blijkt uit een rondgang langs betrokkenen op de Multinational Base Tarin Kowt (voorheen Kamp Holland). En uit een inventarisatie van persberichten van het Combined Team Uruzgan (CTU) en van artikelen uit met name Australische kranten. Bovendien blijkt uit diplomatieke berichten van de Amerikaanse ambassade in Canberra, afgelopen weekeinde geopenbaard via Wiki­Leaks, dat Australië en Nederland niet op een lijn zaten over de tactiek in Uruzgan. De Australiërs wilden meer nadruk op het bestrijden van opstandelingen, en hebben nu met de Amerikanen een partner gekregen die dat nog liever wil.

Pijnlijk moment
Het moet een pijnlijk moment zijn geweest voor de laatst overgebleven Nederlandse adviseurs in Tarin Kowt: de triomfantelijke terugkeer van oud-gouverneur Jan Mohammed Kahn op 13 december. De oude warlord die door Nederland werd weggestuurd in 2006, omdat hij bloed aan zijn handen zou hebben - en die vier jaar lang de Nederlandse missie vanuit Kabul tegengewerkte - stapte als eerste uit het vliegtuig en liet zijn hand kussen door een eerbiedige menigte. Op een receptie voor tweehonderd man en één vrouw in het gouverneursgebouw kreeg 'JMK' een staande ovatie van onder meer de hoogste politiebaas.

De aanwezigen zouden bijna vergeten dat de receptie werd gehouden ter ere van de officiële nieuwe gouverneur van Uruzgan, de vijfde in acht jaar. Deze Omer Shirzad, een relatief goed opgeleide technocraat uit Kandahar, had een eigen staf van goedgeklede jongemannen meegenomen en zei volgens westerse toehoorders precies de juiste dingen: verzoening met de Taliban is nodig, meer samenwerking met lokale leiders, met ISAF, met hulporganisaties en hij benadrukte het belang van onderwijs en wegenbouw.

De nieuwe gouverneur zit begin januari een grote shura voor, een stammenbijeenkomst, waarvoor alle Uruzgaanse leiders zijn uitgenodigd. Dan zal blijken hoeveel steun Shirzad geniet. Diplomaten maken zich zorgen of de nieuwkomer voldoende weerwerk kan bieden tegen JMK en zijn schatrijke neefje Matiullah die een militie van tweeduizend man onderhoudt. Met dit machtige tweetal moet een of andere deal zijn gesloten. Nederland weigerde zaken met hen te doen, omdat zij rivaliserende stammen zouden hebben aangevallen - met hulp van Amerikaanse special forces. De Amerikanen werd wijsgemaakt dat zij Talibanstrijders bombardeerden. Nu werken de Amerikanen en Australiërs weer intensief samen met de JMK-clan.

Quads
Zo kreeg Matiullah wapens en quads van Australië. Zes van zijn mannen ontvingen een militaire training in Australië, tegen het nadrukkelijke advies van Nederlandse diplomaten in. Twee weken geleden werd de JMK-clan beschuldigd van betrokkenheid bij de moord op een plaatselijke leider in Chora, Malim Sediq. De beschuldiging kwam van diens oud-districtschef Mohammed Daoud. Beide mannen waren jarenlang bondgenoot van de Nederlanders. Daoud vreest ook voor zijn leven. Hij werd afgezet als leider van Chora, meteen na het vertrek van de Nederlanders.

Kort gezegd: de opvolgers van Nederland richten zich vooral op de machtige spelers, maar verstoren zo de tribale balans die met veel moeite is opgebouwd. De Amerikanen en Australiërs gaan niet de dorpen af om districtleiders te betrekken bij het provinciale beleid. Zij steken liever hun energie in het ondersteunen van het provinciale bestuur. Dat hoeft niet slecht uit te pakken, stellen betrokkenen, omdat duurzame ontwikkeling alleen mogelijk is als de bestuurlijke kwaliteit flink verbetert. Dat is Nederland in vier jaar tijd niet gelukt.

Ter verhoging van de veiligheid voerden de Amerikanen en Australiërs grote operaties uit in de Baluchivallei, de Mirabad-vallei en op de westoever van de Derafshan-rivier. Van de 21 soldaten die Australië sinds 2001 in Afghanistan verloor, sneuvelde de helft in het afgelopen halfjaar. Ook de Amerikanen leden verliezen door vuurgevechten en bermbommen. Het CTU zwijgt over mogelijke burgerdoden. Het aantal gevangenen steeg flink; de meesten kwamen snel vrij bij gebrek aan bewijs.

Resultaten
Tijdens een briefing aan hun nieuwe gouverneur op 14 december somden provinciale ambtenaren en plaatselijke leger- en politiecommandanten de bereikte resultaten in Uruzgan op. Zij noemden de opstand in het district Gizab begin dit jaar, waarbij de bevolking op eigen initiatief - met hulp van de Amerikanen en Australiërs - de Taliban verjoegen. Ook noemden zij de nieuwe wegen van Tarin Kowt naar Chora en van Deh Rawod naar Cher Chenai. Bijeenkomsten waar provinciale ambtenaren uitleg komen geven worden beter bezocht en hun invloed neemt toe in districten als Deh Rawod, de Baluchivallei en Khas Uruzgan. Als klap op de vuurpijl vertelden de leiders dat de Taliban-schaduwgouverneur van Uruzgan, Rohuala Amin, is ontslagen door de leiding in het Pakistaanse Quatta wegens een gebrek aan resultaten. De nieuwe tegenpool heet Mullah Abdul Raouf.

De nieuwe gouverneur denkt enkele maanden nodig te hebben om een relatie op te bouwen met de plaatselijke leiders in zijn provincie. Volgens hem zijn de meeste opstandelingen financieel gemotiveerd om de Taliban te helpen, en worden zij zelden ideologisch gedreven.
Op voormalig Kamp Holland is weinig veranderd sinds de Nederlanders hun vlag streken en een oud nummer van The Animals afspeelden: We gotta get out of this place. De Amerikanen hebben overal betonnen trottoirs aangelegd; Operation Enduring Footpath, grappen sommige bewoners. De Australiërs braken met een jarenlange traditie: zij schonken echt bier op Kerstavond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.