Opvolger van ledlamp is al bijna klaar

Terwijl de consumenten hun gloeilampen vervangen door ledverlichting, zijn de fabrikanten al weer bezig met een verbeterd broertje van led....

Met hun minuscule energieverbruik en levensverwachting van twintig jaar hebben ledlampen de aandacht getrokken van consumenten.

Maar lichtontwerpers zijn alweer gegrepen door een nieuwere technologie: the organic lightemitting diode, de oled. Deze wordt, anders dan de ledlamp, op basis van kunststoffen gemaakt.

Ook oled produceert zeer efficiënt licht in een breed palet van kleuren. Maar anders dan de led, die net als een gloeilamp zijn licht vanuit één punt uitstraalt, verspreidt de oled een uniform, diffuus licht over een ultradun plaatje, dat zelfs flexibel gemaakt kan worden.

Lichtontwerper Ingo Maurer maakte een tafellamp in de vorm van een boom, waarin hij tien oledpanelen gebruikte. Kosten: 10 duizend dollar (6,9 duizend euro). Hij denkt nu na over andere toepassingen: ‘Een muur gemaakt van oledpanelen om een kamer in tweeën te delen, kan heel decoratief zijn’, zegt hij.

Andere ontwerpers denken erover oleds toe te passen in wandtegels of in zonnewering, zodat het in het donker lijkt alsof er nog steeds zonlicht binnenvalt.

Op dit moment worden oleds alleen toegepast in een handvol mobiele telefoons, zoals de Impression van Samsung. Van de één miljard mobieltjes die in 2008 wereldwijd werden verkocht, hebben er zeven miljoen een oledscherm, aldus Jennifer Colegrove, analist bij DisplaySearch. Zij verwacht dat dit er eind dit jaar vijftig miljoen zullen zijn.

Oleds worden momenteel ook al toegepast in ultradunne televisies van Sony en -– binnenkort – van LG. Oledschermen produceren een haarscherp beeld met een bredere kijkhoek dan lcd-schermen.

Maar oledverlichting zou weleens de meest veelbelovende markt kunnen zijn. Al binnen een jaar verwachten fabrikanten de eerste oledplaatjes te verkopen, die eens grote ruimten in huizen en kantoren zullen verlichten, en uiteindelijk net zo zuinig en duurzaam zullen zijn als ledlampen, zeggen de fabrikanten.

Al zullen oleds met hun diffuse en evenwichtige licht andere efficiënte manieren van verlichting, zoals de ledlampen, eerder aanvullen dan dat ze die helemaal vervangen.

Ook verwachten ontwerpers dat de toepassing van oleds eerst nog beperkt zal zijn. Niet alleen vanwege de hoge kosten: ‘Oledverlichting is monotoon’, zegt lichtontwerper Maurer. ‘Oleds missen drama en spiritualiteit.’

‘Oledverlichting is bijna onwerkelijk’, zegt Hannes Koch, oprichter van het Londense Andom International, een ontwerpfirma. ‘Het zal de kwaliteit van licht in publieke en private ruimten gaan veranderen’, denkt hij.

Kochs bedrijf werd onlangs door Philips benaderd om een prototype te vervaardigen van een muur van oledpanelen, die oplichten in reactie op beweging.

Omdat oledpanelen flexibel kunnen zijn, kunnen ze bijvoorbeeld ook om pilaren worden gewikkeld. Zo verpakte General Electric bij wijze van experiment een kerstboom in oledlampen.

Oleds kunnen ook worden gebruikt in glazen ramen, die transparant zijn als het licht is uitgeschakeld, en ondoorzichtig wanneer het licht is ingeschakeld.

Oledpanelen zijn maar een paar millimeter dik en geven praktisch geen hitte af. Zo zullen architecten straks voor verlichting geen ruimte meer hoeven vrij te houden in het plafond.

De nieuwe technologie wordt ontwikkeld door grote lichtfabrikanten als General Electric, Konica Minolta, Osram Sylvania, Philips en Universal Display. ‘Wij stoppen aanzienlijke financiële middelen in oledontwikkeling’, zegt Dieter Betram, manager van Philips’ oled-divisie.

Philips opende in het Duitse Aken onlangs ’s werelds eerste productiefaciliteit voor oledverlichting.

Universal Display heeft de laatste vijf jaar ongeveer 10 miljoen dollar subsidie van de overheid gekregen voor de ontwikkeling van oledtechologie, zegt Joel Chaddock, technisch projectmanager bij het Amerikaanse ministerie van Energie.

Univeral Display ontwikkelt dunne oledplafondtegels die niet warm worden en een aangenaam wit licht voortbrengen, dat dimbaar is zoals een gewone gloeilamp.

General Electric is bezig met de ontwikkeling van een fabricageproces voor oledverlichting dat vergelijkbaar is met dat van fotofilm en voedingsverpakkingen. Het bedrijf verwacht eind 2010 flexibele oledverlichting te kunnen leveren.

‘We denken dat het flexibele product de toekomst heeft’, zegt Anil Duggal, hoofd van General Elecrics dertig man sterke oledontwikkelingsteam. Oled is een van de onderzoeksprioriteiten bij het bedrijf.

General Electric besteedt meer dan de helft van zijn onderzoeks- en ontwikkelingsbudget aan de nieuwe technologie.

Universal Display werkt ook aan producten die de flexibele eigenschappen van oleds benutten. Het bedrijf heeft voor het Amerikaanse leger een aantal prototypen ontwikkeld, zoals een pen met daarin een uitrolbaar schermpje.

Ook maakte het bedrijf voor luchtmacht een flexibele, draagbare computer, die is uitgerust met gps-technologie en kan worden gebruikt voor videoconferenties.

Wanneer de productie toeneemt en de prijs gaat zakken, zal oled zijn weg vinden naar andere toepassingen in auto’s en huizen.

‘Ik wil de prijs drukken tot 6 dollar voor een oledapparaat dat dezelfde hoeveel licht afgeeft als een standaard gloeilamp van 60 watt’, zegt General Electrics Duggal. ‘Dan kunnen we echt de concurrentie aan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.