Column

Opvang in de regio is een tijdbom

Een week geleden rook ik de oorlog. Ik bevond me op vijf kilometer van de grens met Syrië. In het UNHCR-vluchtelingenkamp Al-Zaatari. In de Jordaanse woestijn. Gelukkig ben ik met mijn hoofd er nog op weer teruggekeerd.

Een vrouw in een vluchtelingenkamp in de Bekaa vallei. Foto afp

Ik ging met eigen ogen kijken naar wat in lichtzinnige woorden 'opvang in de regio' is gaan heten. Stelt dat wat voor, die opvang? Hoe houdbaar is die? Of barst die regio uit zijn voegen, en moeten we ons in Europa opmaken voor een nieuwe vluchtelingenexodus, dwars door de Europa-Turkijedeal heen?

Ik ben geen frequent Midden-Oostenreiziger, laat staan een Midden-Oostenexpert, maar mijn voorlopige conclusie luidt: opvang in de regio is een tikkende tijdbom. Ik reisde, met de Vluchtelingencrisis-studiegroep van de Wiardi Beckman Stichting, naar Libanon en Jordanië. Dat zijn de eerste bufferlanden voor de oorlog in Syrië en Irak. Met disproportioneel veel vluchtelingen naar rato van de bevolking en de verzwakte economie. En naar rato van de etnisch-religieuze probleemdruk die die landen sowieso al met zich meetorsen. En dat allemaal ook nog eens in de meest explosieve regio van de wereld.

In Libanon heb ik 'de huisjes' van Mark Rutte gezien. Ik snap nu beter waarom hij deze uitdrukking gebruikte. Libanon heeft geen Syrische vluchtelingenkampen. Erger: er zijn nog oude Palestijnse vluchtelingenkampen uit 1948 en 1967 en die ellende wil het niet herhalen. En dus zijn door het hele land Syrische vluchtelingen neergestreken in leegstaande gebouwen of in zelf in elkaar geknutselde kampementen - iets tussen plaggenhut en stacaravan in.

Libanon zou je een land in gestolde burgeroorlog kunnen noemen, met een zeer delicate machtsdeling tussen soennieten, sjiieten en christenen. Het zuiden is niet in handen van de centrale regering in Beiroet, maar van Hezbollah. Er bestaat grote angst dat de influx van vluchtelingen (meer dan een miljoen op een bevolking van 4 miljoen) dat kwetsbare politiek-religieuze evenwicht ondermijnt, met alle gevolgen van dien.

Jordanië heeft het iets beter voor elkaar. Dat is een zogenaamde Security State, onder straffe leiding van koning, leger en veiligheidsdiensten, en zwaar afgeschermd door westerse belangen. Er is een planmatige aanpak van de vluchtelingenopvang en per wet is geregeld dat elke bijdrage van de internationale gemeenschap ook ten goede moet komen aan arme Jordaniërs en Jordaanse Palestijnen. Dit om maatschappelijke spanningen zoveel mogelijk te voorkomen. Onder internationale druk opent men nu voorzichtig de arbeidsmarkt voor vluchtelingen. Want die zijn inmiddels blut en bezig alle hoop te verliezen.

Jordanië zelf heeft volgens Koning Abdullah II het kookpunt bereikt waar het gaat om zijn opnamevermogen voor vluchtelingen. 'Als het Westen niet met meer hulp over de brug komt, zal de dam barsten'. Al dan niet als drukmiddel, heeft Jordanië inmiddels zijn grenzen gesloten. Dat levert een in westerse media nauwelijks gerapporteerde humanitaire rampsituatie op: The Berm. Tussen zandbermen in het niemandsland tussen Syrië en Jordanië zitten zo'n 60.000 mensen in de woestijn te creperen. Ze worden in leven gehouden door het Rode Kruis, maar vraag niet hoe. Er wordt gemeld dat deze groep steeds verder aangroeit, dat er soms onderling gevochten wordt met Kalasjnikovs, en dat ISIS op hooguit 25 kilometer afstand zit: The Berm laat het ongenaakbare gezicht van het Syrische conflict zien.

Nogal laconiek hanteren we het begrip vluchtelingencrisis. Zelden wordt dat gedefinieerd. Misschien wel opzettelijk. Zo kunnen we ons er allemaal slachtoffer van wanen. Jezus, wat lijden wij in Nederland toch onder de vluchtelingencrisis!

Hoe ontnuchterend is het dan om eens naar de eerste opvangregio te gaan en met eigen ogen te zien hoe de vluchtelingen zelf natuurlijk het enige echte slachtoffer van de vluchtelingencrisis zijn. In kamp Al-Zataari alleen al 80.000. Mind you! En om vervolgens te zien dat kwetsbare landjes als Libanon en Jordanië onevenredig veel voor hun kiezen krijgen, iets dat steeds weer overschaduwd wordt door de Grote Bek van Erdogan.

De opvang in de regio kan niet eindeloos voortduren. De internationale gemeenschap doet heldhaftig en bewonderenswaardig werk bij de vluchtelingenopvang, maar zolang zij verzaakt een oplossing te vinden voor het Syrisch conflict, blijft de tijdbom tikken.

Meer over