AnalyseSpionage

Opvallend: ook Russische spionnen jagen nu op technologische kennis in Nederland

In de wereld van spionnen en hackers bestaat een aantal zekerheden: Russen zijn geïnteresseerd in politieke- en militaire inlichtingen en proberen met desinformatie een alternatieve waarheid te creëren, Chinezen doen er alles aan om intellectueel eigendom te stelen. Die aannames kunnen na deze week de prullenbak in.

Exterieur van de Russische ambassade in Den Haag. In de auto van een Russische militaire attaché in Nederland zou een spionage-apparaat gevonden zijn.  Beeld ANP
Exterieur van de Russische ambassade in Den Haag. In de auto van een Russische militaire attaché in Nederland zou een spionage-apparaat gevonden zijn.Beeld ANP

Met het ontmaskeren van twee Russische diplomaten en het blootleggen van een aanzienlijk Russisch spionagenetwerk dat zich in Nederland bezighield met het verzamelen van hoogwaardige technologische kennis, is duidelijk dat ook Rusland het terrein van de economische spionage betreedt. Sico van der Meer, onderzoeker bij Instituut Clingendael: ‘Dat is nieuw en opvallend. Decennialang waren de Russen op zoek naar militaire inlichtingen. Blijkbaar hebben ze nu de economische spionage van de Chinezen afgekeken.’

De ontmaskering typeert een zorgelijke trend. Onder spionnen geldt het verzamelen van politieke- en militaire inlichtingen als gangbaar. Iedereen spioneert, je moet alleen zorgen dat het niet teveel opvalt, is het credo. Maar van elkaars economische troeven blijf je af. Net zoals je je niet mengt in verkiezingen, of de kritieke infrastructuur van een land met rust laat.

De laatste jaren worden steeds meer van dit soort normen gebroken. Russische spionnen werden ontdekt bij de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW), ze mengden zich in de twee officiële onderzoeken naar het neerhalen van MH17, probeerden de Onderzoeksraad voor Veiligheid te hacken, vielen verschillende ministeries digitaal aan en verspreidden in maart aan de vooravond van het MH17-proces een ambtsbericht van de MIVD dat bij een hack was buitgemaakt. Russische hackgroepen bereiden zich volgens de AIVD en MIVD voor om digitale sabotage mogelijk te maken. Ze nestelen zich op cruciale plekken in de Nederlandse infrastructuur. Ook proberen Russische spionnen invloed uit te oefenen op Nederlandse politieke partijen.

Zenuwcentrum

De Russische ambassade in Den Haag fungeert daarbij als zenuwcentrum. Spionnen lopen er in en uit. Nederland probeert ze inventief in de gaten te houden, onder meer met volgapparatuur onder auto’s. De diensten registreren bijvoorbeeld dat Russische spionnen opvallend vaak Poolse supermarkten bezoeken.

Wat zegt de toenemende Russische spionage over de Russische intenties? En acteren de Russen daarbij anders dan andere landen?

Begin december voeren een Russische torpedojager, onderzeeboot, patrouilleschip en zes andere schepen dicht langs de Engelse kust. Een actie die ook opzien baarde in Nederland. Volgens bronnen werd het Russische gedrag door de MIVD als zorgelijk ervaren. De Russen zouden met hun actie afwijken van het ‘normbeeld’. Of het een provocatie is of afschrikking, is niet bekend. Een inlichtingenbron: ‘Dat is voor ons ook een raadsel. Er zijn meerdere scenario’s.’

Feit is ook dat al die berichten over Russische hacks en spionnen bijdragen aan een beeld dat Rusland zelf ook graag uitdraagt: dat van een machtige en aanwezige wereldspeler. Niet voor niets beheerde hackgroep Fancy Bear jarenlang een Facebookpagina waarop ontdekte hacks van die groep met het grote publiek werden gedeeld.

Dat de AIVD de verstoorde spionageactie openbaar maakt, is eveneens een strategische keuze. Een bron: ‘De Nederlandse diensten zijn duidelijk met PR bezig. Normaal zou zo’n ontdekking onder de pet zijn gehouden, tenzij je een bepaald gewin hebt.’ De verhoudingen met Rusland zijn sinds het neerschieten van vlucht MH17 slecht. En het openbaren van Russische spionage kan afschrikwekkend werken. Of een binnenlands doel dienen: wees je bewust van het risico van Russische spionage.

Complottheorieën

Ook China gedraagt zich opvallend anders. Sinds het begin van de coronapandemie is het land in de richting van het Russische speelveld gaan bewegen. Met het online verspreiden van complottheorieën – bijvoorbeeld over de relatie tussen het nieuwe mobiele netwerk 5G en het coronavirus – probeert China het heersende narratief over het virus bij te sturen. Anders dan voorheen richt het land zich daarbij ook op landen ver buiten de eigen regio. Het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken deelde de theorie dat corona mogelijk een Amerikaans biologisch wapen is. Twitter verwijderde in juni 24.000 accounts die Chinese desinformatie verspreidden. Nog eens 150.000 accounts die Chinese berichten promootten, werden eveneens offline gehaald.

Nicholas Eftimiades, oud-CIA’er en kenner van Chinese inlichtingendiensten, zegt dat de Chinese inlichtingenoperaties zich onderscheiden omdat ze ‘de hele samenleving’ als wapen gebruiken. ‘Universiteiten, bedrijven, expats, denktanks: alles wordt ingezet om de Chinese spionagedoelen te bereiken.’ 

Het stelen van intellectueel eigendom blijft doelwit nummer 1. De Chinese methode wijkt daarbij af van de Russische: de Chinezen vallen niet gericht aan, maar over de hele breedte en onophoudelijk. Informatie-operaties worden belangrijker nu China een steeds prominentere plek op het wereldtoneel krijgt. Eftimiades: ‘Het Westen is nog steeds naïef over China’s intenties. Waarom laten we China het debat mede bepalen op Twitter, terwijl China zelf geen andere landen toestaat op de Chinese sociale media?’ Vergeet niet wat Rusland en, in sterkere mate, China zijn, zegt hij: autoritaire regimes die je vooral niet moet onderschatten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden