Column

'Opvallend hoe de kracht van het anti-Amerikanisme onderschat wordt'

Moslimjongeren en Poetin-verdedigers maken dezelfde fout als de generatie die vóór Cuba en tegen Amerika protesteerde, schrijft Meindert Fennema. 'Wij dachten dat de vijanden van onze vijanden onze vrienden moesten zijn.'

Beeld afp

Wat een aandoenlijke column van Volkskrantredacteur Toine Heijmans naar aanleiding van de IS-terroristen en hun aanhangers in Nederland (de Volkskrant 12 augustus). Hij moest denken aan het commentaar dat hij dertien jaar geleden schreef naar aanleiding van de Marokkaanse jongens in Ede die op 11 september 2001 op straat een feestje vierden omdat het World Trade Center vernietigd was. 'Onbezonnen kwajongens, was mijn conclusie nadat ik ze had opgezocht, die een puberoorlog voerden tegen de politie zoals ze dat al jaren deden.'

Toine kon weer rustig slapen, maar is nu, dertien jaar later, toch wakker geworden.

Bin Laden als held
Minder naïeve journalisten waren er destijds ook. NRC-Handelsblad citeerde een imam van Milli Gorus, Vesul Gurbuz die de beschuldigingen in de richting van Osama bin Laden afdeed als 'de zoveelste poging van het Westen om de islam zwart te maken'.

Op 13 september laat die krant een van de feestvierders uit Ede aan het woord: 'Moustapha raakt opeens niet meer uitgepraat over zijn held. 'Osama bin Laden is mijn held, al een jaar of twee. 'Waarom?' 'Hij durft het op te nemen tegen Amerika, daarom. Hij en Kadhafi. De rest: allemaal slaafjes van Amerika.'

Een gematigder Marokkaan schrijft op www.maghreb.nl: 'Moeten we nou gelukkig zijn omdat er eindelijk iemand is die Amerika klein heeft kunnen maken, zodat ze nu voelen wat de Palestijnen al jaren voelen? Of moeten we dit een terroristisch gebeuren noemen?' (Trouw 15 september 2001).

Pim Fortuyn schreef aan de vooravond van 9/11 in zijn Elsevier-column 'Er is bijna geen conflict ter wereld, of het nu een burgeroorlog betreft of een oorlog tussen twee of meer landen, waar de islam geen prominente rol speelt.'

Maar Toine Heijmans dacht: 'Puberoorlog.'

Anti-Amerika protesten in India, in 2012. Beeld afp
Palestijnen verbranden een Amerikaanse vlag in Hebron, begin 2011. Beeld afp

Begrip voor aanslagen
De Nederlandse Moslim Omroep citeert onmiddellijk na de aanslagen uit de Koran: 'Zij die ongelovig zijn, hun bezittingen en hun kinderen zullen bij Allah volstrekt niet baten. Zij zijn brandstof voor het vuur.' Het ging om een herhaling van een uitzending die al vóór 11 september was uitgezonden.

Op 18 september wordt een enquête van het multiculturele tijdschrift Contrast openbaar gemaakt. Daaruit blijkt dat vijf procent van de moslims in Nederland achter de aanslag staat en tweederde heeft 'een beetje tot volledig begrip voor de aanslagen'.

Natuurlijk werden de uitkomsten van de enquête gebagatelliseerd. Niet alleen professor Harm 't Hart maar ook professor Elsbeth Etty had kritiek op de formulering van de vragen. Het gerenommeerde bureau Intomart deed het daarom over en vond dat niet 5 maar 10 procent van de moslims in Nederland achter de aanslagen in New York stonden en dat 73 procent vond dat Nederland geen steun zou moet verlenen aan de Amerikaanse oorlog tegen het terrorisme.

Toine Heijmans bleef denken 'Puberoorlog'.

Nu, dertien jaar later schrijft hij: 'Ik weet nog steeds niet wat die jongens in Ede bezielde toen ze feestvierden voor Bin Laden op 11 september 2001. Misschien heb ik hun politieke zelfbewustzijn onderschat.' Dat lijkt mij de understatement van het jaar.

Verdedigers van Poetin
Het blijft opvallend hoe tot op de dag van vandaag de kracht van het anti-Amerikanisme onderschat wordt. Ook bij het neerschieten van de MH17 menen nog steeds veel reaguurders dat de VS achter het drama zouden zitten. De verdedigers van Poetin die ook op mijn columns veelvuldig reageren (de ombudsvrouw van de Volkskrant heeft de reacties geteld en komt tot ruim 40 procent) zijn mijn inziens geen grote bewonderaars van het Russische kapitalisme, maar formuleren in hun discussiebijdrages een intense haat tegen Amerika, tegen het 'neoliberalisme' en tegen de Amerikaanse buitenlandse politiek.

Het was dezelfde haat die mijn generatie destijds op straat bracht voor Cuba en tegen de Amerikaanse oorlog in Vietnam. Wij hadden vaak het morele gelijk aan onze kant, maar wij maakten dezelfde fout als de moslimjongeren en de Poetin-verdedigers nu: wij dachten dat de vijanden van onze vijanden onze vrienden moesten zijn.

Meindert Fennema is emeritus hoogleraar en columnist voor Volkskrant.nl. Vorig jaar verscheen zijn eerste roman Het slachthuis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden