Nieuws de punt

Optreden mariniers tegen treinkapers De Punt was naar behoren

De rechtbank in Den Haag oordeelt dat de mariniers die de treinkaping van 1977 bij De Punt beëindigden, hun werk naar behoren hebben gedaan. Advocaat Zegveld gaat namens de nabestaanden in hoger beroep. ‘Dit oordeel vind ik onbegrijpelijk.’

Herdenking van de treinkaping bij De Punt. Het is voor het eerst dat de kapers op deze manier worden herdacht bij het spoor. Foto Raymond Rutting

De stelling van nabestaanden dat twee Zuid-Molukse treinkapers onnodig zijn doodgeschoten, is niet bewezen, stellen de rechters. Dat deze twee kapers een gevaar vormden ‘is achteraf bezien niet juist, maar de mariniers moesten in een split-second beslissen’. Bovendien, stelt de rechtbank, werd het gevaar medebepaald door een soortgelijke treinkaping eerder, waarbij passagiers door de kapers werden geëxecuteerd. Ook hebben de treinkapers van De Punt enkele passagiers enige tijd buiten de trein gezet en onder schot gehouden.

Advocaat Zegveld vindt dat met dit oordeel ‘dus honderd procent gewicht wordt toegekend aan de verklaringen van de mariniers, en niet aan alle omstandigheden’. De rechter heeft het bloed, kaper Hansina Uktolseja die slechts in onderbroek en T-shirt was gekleed en ongewapend was en ‘mama mama’ riep en de autopsierapporten niet als voldoende bewijs aangemerkt. Zegveld vindt dat daarmee nu een toets voor militair handelen ontbreekt – ‘zij krijgen in hun geweldsmonopolie dus carte blanche.’

De rechtbank acht het niet nodig dat ook de commandanten en oud-minister Van Agt van Justitie alsnog worden gehoord. De bewering dat de staat een ‘onrechtmatige geweldsinstructie’ gaf, namelijk dat alle kapers dood moesten, kan volgens de rechters eveneens niet worden bewezen. Weliswaar werd er van tevoren van uitgegaan dat door het beschieten van de trein kapers zouden overlijden, maar ‘dat impliceert niet dat als kapers dit zouden overleven, dat dan de mariniers die de trein binnengingen hen onder alle omstandigheden zouden doden’.

Aangifte van getuigenbeïnvloeding

Eerder deed Zegveld aangifte van getuigenbeïnvloeding; de mariniers die moesten getuigen zouden uitsluitend over het eigen handelen hebben willen verklaren, en zeiden zich niets van het handelen van collega’s in de trein te kunnen herinneren. Bovendien is het volgens de nabestaanden ongeloofwaardig dat ze hun eigen stem niet herkennen op de geluidsbanden die tijdens de treinbestorming zijn gemaakt.

Ook dat is niet vast te stellen, zeggen de rechters. Sommige mariniers hebben wel over elkaars optreden verklaard. ‘En een stem klinkt op band nu eenmaal anders dan gewoonlijk.’

De rechtbank benadrukt dat de Nederlandse staat destijds, na de beëindiging van de treinkaping in 1977, heeft verzuimd goed onderzoek te doen naar hoe de zes (van de negen) kapers precies om het leven zijn gekomen. ‘Daarmee heeft de staat onnodig onduidelijkheid in stand gelaten over de toedracht van de dood van kapingsleider Max Papilaja en de enige vrouwelijke kaper, Hansina Uktolseja.’ Dit is volgens de rechtbank de reden waarom de nabestaanden dit proces zijn begonnen.

Kritiek op Van Agt

Oud-minister van Justitie Van Agt, die destijds het aanvalsplan voor de treinbestorming goedkeurde, oogstte tijdens het proces veel kritiek op de beschieting van de trein voorafgaand aan het binnengaan van de mariniers. Het aanvalsplan zou buitenproportioneel gewelddadig en daarmee onrechtmatig zijn. Over de aard van het aanvalsplan spreekt de rechtbank zich niet uit. 

Wel stellen de rechters, overeenkomstig een eerdere uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, dat ‘ook dodelijk geweld dat achteraf bezien onnodig was, gerechtvaardigd kan zijn in de context van gevaar’. Daarmee wordt verwezen naar eerdere kapingen door Zuid-Molukkers – die stelden dat de Nederlandse staat gedane beloftes niet nakwam – in de jaren zeventig. Oud-premier Van Agt was niet bereikbaar voor commentaar, aldus zijn echtgenote.

Jack Schollink, de oud-marinier die heeft getuigd dat de kapers dood moesten, noemt het vonnis ‘heel slecht’: ‘Dit is een vrijbrief voor moord en executies door militairen.’ Hij stelt dat mariniers zijn getraind om juist in een ‘split-second’ wél de juiste keuze te maken voordat ze op iemand schieten.

George Flapper, een van de personen die in 1977 gegijzeld waren in de trein, stelt dat de eisen van de nabestaanden van de kapers zijn afgewezen wegens gebrek aan bewijs, en niet omdat de militairen hun werk goed hebben gedaan. ‘Daar is in feite geen uitspraak over. Er wordt alleen gezegd dat niet kan worden aangetoond de mariniers hun boekje te buiten gingen.’

‘Aan plan B zie je dat de kapers dood moesten’

Het was de bedoeling dat de kapers van de trein bij De Punt, in 1977, niet zouden overleven. Die stelling van oud-officier Ingo Piepers is fel tegengesproken. Daarop besloot hij extra onderzoek te doen om zijn uitspraken te staven

Volgens hem heeft de Nederlandse regering heeft bij de beëindiging van de kaping bewust gekozen voor excessief geweld, met de intentie om alle kapers te doden. Hij gaat zelfs zover dat hij de handelwijze van de regering ‘terreur’ noemt.

Oud-mariniers doen boekje open: ‘Wij zijn killers’

Het proces over de treinkaping bij De Punt is een schijnvertoning. Dat zeiden twee oud-mariniers die in 1977 op hetzelfde moment een gegijzelde school in Bovensmilde moesten ontzetten. Antwoorden van getuigen zijn ingefluisterd, stellen ze. ‘Ons is maandenlang gevraagd om onze kop te houden. Maar hier stopt het.’

Een uzi-salvo of revolverschoten, hoe kwam Hansina om het leven?

Begin oktober sprak de commandant die in 1977 bij De Punt mogelijk gijzelneemster Hansina doodschoot als laatste in een reeks getuigenverhoren van mariniers. Onze verslaggeefster was erbij. ‘Wij praten niet over doden. Ons is geleerd: je moet het grootste draagvlak pakken. Dat is iemands borst, als u begrijpt wat ik bedoel.’

Militairen treinkaping De Punt getuigen voor het eerst: ‘Absolute onzin’ dat kapers het niet mochten overleven

Voor het eerst getuigden vorig jaar Nederlandse mariniers over het beëindigen van de treinkaping bij De Punt in de rechtbank. De eerste noemt het ‘een farce’ dat hij zich na 40 jaar moet verdedigen in een rechtszaak die is aangespannen door nabestaanden van de kapers. ‘Wij deden gewoon ons werk.’

‘Ik heb nog nooit gehoord: excuses meneer Monsjou’

Zijn dochter Ansje kwam in 1977 om bij de bevrijding van de gekaapte trein. Nog steeds weet Karel Mosjou niet waarom. Ana van Es interviewde hem in 2014. ‘Hij tikt me op de schouders en zegt: ‘Ansje is dood.’ Zo hoef je dat toch niet te zeggen?’

Foto de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.