AnalyseKlimaatrapport

Opties genoeg om de CO2-uitstoot te beperken. Maar Nederland moet nu wel kiezen

De wereldwijde CO2-uitstoot moet drastisch omlaag, en wel zo snel mogelijk. Dat is de belangrijkste conclusie uit het klimaatrapport van het IPCC, dat maandag verscheen. Wat betekent dat voor Nederland?

Drijvend zonnepark bij een zandgroeve in de buurt van Zwolle. Beeld Simon Lenskens
Drijvend zonnepark bij een zandgroeve in de buurt van Zwolle.Beeld Simon Lenskens

Nog nooit was zo duidelijk dat het klimaat verandert, dat de mens daarachter zit, dat dit leidt tot hittegolven, tot droogte die de gewassen op het land ineen doet krimpen, tot orkanen die in kracht en verwoestendheid toenemen, tot eeuwige sneeuw die ineens niet meer eeuwig is.

Toch had de reactie van de grootste politieke partij van Nederland iets tweeslachtigs, toen het klimaatpanel IPCC begin deze week die bevindingen bekendmaakte. Demissionair premier Mark Rutte noemde het klimaatrapport ‘zeer zorgelijk’. Hij sprak de ambitie uit om met Nederland ‘de nummer één te worden in de Olympische Spelen van het klimaat’. Maar hij waarschuwde ook dat alles wel ‘haalbaar en betaalbaar moest blijven’.

Zijn partijgenoot, VVD-staatssecretaris van Klimaat Dilan Yeşilgöz, deed alsof Nederland al een topspeler was. ‘In eigen land doen we ons uiterste best om onze nationale klimaatdoelen te halen’, zei ze. ‘Het gaat er nu om dat ook andere landen hun ambitie gaan verhogen.’

Dat is best een gewaagde uitspraak, voor een politicus uit een land dat een klimaatrechtszaak nodig had om tot actie over te gaan en dat desondanks nog steeds flink achterloopt bij alle omringende landen. Groot-Brittannië, Denemarken, Duitsland, Zweden, België, Frankrijk: in al die landen verloopt het afkickproces van fossiele brandstoffen vlotter dan in Nederland. Een belangrijke verklaring daarvoor is ‘dat Nederland in vergelijking met andere landen veel energie-intensieve industrie en landbouw heeft en dat het klimaatbeleid hier later is begonnen’, schrijft het Planbureau voor de Leefomgeving in een recent rapport.

Het Europees Milieuagentschap becijferde dat Nederland in 2019 op een uitstoot van -19,9 procent zat ten opzichte van 1990. Dat is een behoorlijk eind verwijderd van de -55 procent die de Europese landen zich ten doel hebben gesteld voor 2030, laat staan van de -100 procent in 2050.

Volgens het IPCC is er maar één conclusie mogelijk uit het wetenschappelijke monnikenwerk dat het verrichtte: de uitstoot moet zo snel mogelijk naar beneden. ‘Als er niet een onmiddellijke, snelle en grootschalige reductie is van de emissie van broeikasgassen, dan komt het beperken van de opwarming tot 1,5 of zelfs 2 graden buiten bereik.’

Wat staat Nederland te doen? Het kabinet gaf een ambtelijke ‘studiegroep’ onder leiding van Laura van Geest, de bestuursvoorzitter van de Autoriteit Financiële Markten, opdracht daarover na te denken. Het resultaat is een rapport dat in januari verscheen, keurig op tijd voor de formatie: Bestemming Parijs. Wegwijzer voor Klimaatkeuzes 2030, 2050.

Wie het rapport leest, ziet dat in 2030 niets meer hetzelfde is, of je nu thuis bent of onderweg. ‘Zo’n 70 procent’ van de elektriciteitsvoorziening wordt door zon en wind opgewekt – later komt daar misschien kernenergie bij. Ook zijn er ‘waterstof- en/of groengascentrales’, die je anders dan de zon en de wind kunt inschakelen op het moment dat er behoefte aan is. Omdat er binnenkort veel meer elektriciteit nodig is, raden de ambtenaren sowieso aan snel te beginnen met het uitbreiden van het stroomnetwerk. Alleen dan kunnen alle windturbines en zonnepanelen zonder problemen hun energie kwijt.

Alle nieuwe auto’s rijden in 2030 al op elektriciteit, hopen Van Geest en haar collega’s. Ze bepleiten een systeem van ‘betalen naar gebruik’: afrekenen per gereden kilometer. Wat betreft het luchtverkeer ‘zijn gedragseffecten een noodzakelijk onderdeel om de scenario’s van klimaatneutraliteit (in 2050, red.) rond te rekenen’. Vliegen moet dus duurder worden. Vlees eten trouwens ook.

Steden en dorpen, de ‘gebouwde omgeving’, moeten in 2050 volledig aardgasvrij zijn. De vertrouwde cv-ketel zal plaatsmaken voor allerlei nieuwe opties: (elektrische) warmtepompen, warmtenetten die putten uit restwarmte of warmte diep uit de aarde, of verwarmingen die worden gestookt met waterstof of groen gas.

Urgenda, dat de klimaatrechtszaak tegen het kabinet-Rutte III won, draagt ook allerlei ideeën aan om de energietransitie te versnellen. Al jaren roept de stichting van Marjan Minnesma op de laatste kolencentrales te sluiten. Laat ze desnoods nog een tijdje draaien op gas, luidt de aanbeveling in het recente rapport Tussen kolen en Parijs. ‘Het gebruik van aardgas compenseren door extra bomen te planten is een heel goed idee.’

Eerder kwam Urgenda met een 54-puntenplan, onder het motto ‘alle kleine beetjes helpen’. De maximumsnelheid omlaag, banden op spanning, een lagere woon-werkvergoeding, de verlichting uit na werktijd, nattere veenweiden, stoppen met recreatief gebruik van lachgas, de deuren van winkels dicht in de winter, het gebruik van een groene zoekmachine, een nieuwe manier van verdoven in de ziekenhuizen: je denkt er misschien niet zo snel aan, maar het kan allemaal bijdragen aan het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen.

Onlangs verenigde een groep wetenschappers zich daarnaast nog in een Klimaatcrisis Beleid Team, analoog aan het Outbreak Management Team uit de coronacrisis. Hun belangrijkste voorstel: hang een prijskaartje aan de CO2-uitstoot. De energieleveranciers kunnen CO2-rechten kopen van de overheid. Ze mogen er ook onderling in handelen. In alle gevallen is het gevolg dat het uitstoten van CO2 duurder wordt, en die hogere prijs zal worden doorberekend aan de klant.

Ideeën genoeg, kortom. Maar de realiteit is dat er weinig van terechtkomt, zolang politici zich gedragen alsof de rest van de wereld niet bestaat en de kabinetsformatie zich blijft voortslepen. Als Nederland ooit in de buurt wil komen van een gouden medaille, in die Olympische Spelen van het klimaat, moet er nog heel veel gebeuren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden