Opstandige Mladic heeft weinig op met 'satanisch' tribunaal

Radovan Karadzic, oud-politiek leider van de Serviërs in Bosnië, wil dat zijn generaal van toen, Ratko Mladic, voor hem getuigt. Maar de oud-militair leider piekert daar niet over.

VAN ONZE VERSLAGGEVER OLAF TEMPELMAN

DEN HAAG - Ze zeggen dat als Radovan Karadzic had geweten hoeveel plezier hij aan zijn proces zou beleven, hij zich vrijwillig aan het Joegoslavië-Tribunaal had overgegeven. De oud-politiek leider van de Serviërs in Bosnië, in 2008 opgepakt na een jarenlang ondergronds bestaan als alternatief geneesheer, lijkt in Den Haag te zijn opgebloeid. Aandacht en schijnwerpers doen deze man al zijn hele leven goed, de genocideverdachte die hij nu is verschilt daarin niet van de psychiater, de dichter, de politicus en de healer met 'energieknot' die hij eerder was.

De aangeklaagde Karadzic gaat altijd onberispelijk gekleed, is hoffelijk, coöperatief en verzot op juridische dossiers - bijna aangenaam gezelschap voor de rechters. Geheel anders wordt het Tribunaal ervaren door de aangeklaagde voor wie Karadzic gisteren vragen had voorbereid, de militair leider van de Serviërs in Bosnië, Ratko Mladic. Bijna drie jaar is de generaal nu in Den Haag, maar de wereld van de internationale justitie is voor hem nog altijd een vreemde planeet. De 71-jarige man die wordt binnengeleid lijkt onder dwang uit zijn bed gehaald. Hij bekijkt Courtroom One van het Tribunaal als was het een martelkamer van de sultan van Constantinopel, met een blik waarin woede en machteloosheid om voorrang strijden.

Vaak opstandig

Dat verdachte Mladic tot nog toe weinig coöperatief is, mag een understatement heten. Hij respecteert geen protocol en is vaak opstandig. Dinsdagochtend werd Mladic als getuige in het proces van Karadzic naar de rechtszaal gesleept. Karadzic heeft altijd verklaard dat de executie van de mannen van Srebrenica in juli 1995 voor hem als een verrassing kwam. Tijdens de Bosnische oorlog van 1992-1995 had Mladic vaak een neiging tot eigenzinnig opereren en het trekken van zijn eigen plan. Zelf voor de camera veegde hij, de koppige soldaat, vaak de vloer aan met zijn politiek leider, Karadzic, de ijdele charlatan.

Als het Karadzic lukt de generaal in de rechtbank te laten vertellen dat het initiatief voor de massamoord van Srebrenica bij het leger lag, wordt het voor de aanklagers moeilijker de genocide-aanklacht tegen de politiek leider te bewijzen. Ruim acht maanden verzette de Mladic' verdediging zich tegen een verhoor door Karadzic. In december verwierp het Tribunaal de bezwaren.

Geheugenverlies

Aan het begin van de zitting krijgt de verdediging van de Zuid-Koreaanse rechter O-gon Kwon toestemming kort uit te leggen waarom Mladic hier niet voor zijn plezier zit: de generaal is ernstig ziek, hij leidt aan geheugenverlies, hij kan geen feiten meer van fictie onderscheiden, geen documenten meer lezen, het is een onjuiste beslissing hem op te roepen.

De beslissing is genomen, zegt O-gon Kwon. Zodra Mladic zelf het woord krijgt, is het gedaan met het juridisch protocol. Mladic noemt het Tribunaal schandelijk en wappert met een handgeschreven document van zeven pagina's dat hij wil voorlezen. Van O-gon Kwon mag dat niet: beantwoordt u de vragen van Karadzic maar. Mladic wappert met zijn papier waarin 'alles staat wat ik te zeggen heb'. In het begin van zijn eigen proces lukte het Mladic met 'spontaan theater' de Nederlandse rechter Fons Orie het bloed onder de nagels vandaan te halen.

O-gon Kwon is een rechter van de gortdroge en onbewogen soort. Ook de volgende verrassing die Mladic voor hem in petto heeft - 'Ik heb mijn tanden in mijn cel laten liggen!' - laat de 'Aziatische geselaar' van Mladic onberoerd. Laat die tandprothese maar halen, zegt de rechter. De zitting wordt voor twintig minuten geschorst.

Een half uur later zit de tandprothese in de mond van de generaal. Karadzic' eerste vraag aan Mladic: vertelt u kort over uw militaire carrière. Dat wil de generaal graag kort doen. Vraag twee is die vraag waar alles om draait: 'Generaal, heer, hebt u mij ooit geïnformeerd dat de gevangenen van Srebrenica zouden worden, werden of waren geëxecuteerd?'

Mladic: 'Ik weiger te getuigen om gezondheidsredenen en om mijn rechten als aangeklaagde geen schade berokkenen.' Dat antwoord heeft Mladic met zijn verdediging ingestudeerd. Die beroept zich op artikel 90E van het reglement: een getuige hoeft geen antwoord te geven als die antwoorden nadelig kunnen zijn voor zijn eigen zaak.

Om dezelfde reden geeft Mladic geen antwoord op de volgende vraag van Karadzic: 'Bestond er een overeenkomst tussen ons om Sarajevo te laten beschieten door scherpschutters?' Mladic: 'Ik weiger te getuigen om gezondheidsredenen...' O-gon Kwon: 'Bent u van plan op alle vragen ditzelfde antwoord te geven?' De generaal grijnst en werpt de rechter zijn bekende 'daar-heb-ik-je-mooi'-blik toe.

'Satanisch' tribunaal

Na nog twee vragen mag Mladic van O-gon Kwon de zaal verlaten. Zonder microfoon en zonder toestemming geeft hij nog een kort discours over het 'satanische' tribunaal ten beste. De rechter maakt van de gelegenheid gebruik de Nederlandse veiligheidsmensen een pluim te geven 'voor hun inzet en professionaliteit'.

Ratko Mladic dinsdag voor het Joegoslavië-Tribunaal, waarna de tandprothese wordt gehaald

O-gon Kwon rechter tribunaal reageert op Mladic' weigering te getuigen

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden