Reportage

Opstandelingen blijven demonstraties organiseren in Syrië - ondanks alles

Ondanks de repressie van het Syrische bewind blijven de opstandelingen demonstreren. Ook in de hoofdstad. 'Onze revolutie wordt mogelijk gemaakt door Skype.'

Lichamen van omgekomen inwoners van de wijk Douma, een buitenwijk van Damascus. Beeld ap

Terwijl hij langs een drukke weg in centraal Damascus loopt, houdt Obaida plots zijn pas in. 'Rustig, we hebben nog 8 minuten', zegt hij. 'We komen niet te vroeg, en niet te laat - zo zijn de regels.' Het is zaterdag, 17.22 uur. Terwijl het afgesproken punt dichterbij komt, passeert Obaida een militaire jeep met vier gewapende mannen. De spanning stijgt: weten de veiligheidsdiensten ervan af? Is de man in de winkelportiek een informant? Hoeveel mensen zullen er komen?

Klokslag 17.30 uur stuiven jongeren uit omringende steegjes naar het pleintje dat als startpunt dient. De meisjes trekken snel A3'tjes met antiregimeleuzen uit hun tas en doen hoofddoeken om. De jongens toveren bivakmutsen in de kleuren van de revolutionaire vlag tevoorschijn, de aangever klimt op de schouder van zijn vriend, en daar gaat het: 'Wij zijn de generatie van vrijheid! Onze revolutie is er een van waardigheid, vrijheid, overwinning! Honden van Bashar, hier zijn we!'

Terwijl het vijftigtal jongeren door de straten beweegt, lachen vrouwen uit ramen en grijnzen mannen op straat het goedkeurend toe. Een opa heft emotioneel de handen. Een enkeling kijkt weg of trekt snel de deur dicht. En dan is het plotseling afgelopen, krap 5 minuten nadat het begon. De 'ogen' van de activisten melden dat de jeep onderweg is, en het geluid van een naderende helikopter klinkt. 'Morgen komen we terug!' roept de aangever, en weg is iedereen.

Kisten worden rondgedragen van omgekomen inwoners van Deraa. Beeld reuters

Vreedzaam
Te midden van bomaanslagen en toenemende druk van de gewapende oppositie op de Syrische hoofdstad, zetten de vreedzame activisten die de opstanden begonnen hun kat-en-muisspel met de veiligheidsdiensten onvermoeibaar voort. Hoewel Damascus 's nachts en op vrijdagen verandert in een stad onder militair beleg vol checkpoints, gaat in het rustige centrum het leven op weekdagen ogenschijnlijk gewoon door. Maar in de achterkamertjes van winkels, in de cafés in opstandige wijken en soms zelfs in bushokjes, gonst het van ondergronds verzet.

Na zestien maanden zijn de hoofdstedelijke activisten aardig bedreven in hun spel, en heeft zich een netwerk gevormd dat de voorheen alwetende veiligheidsdiensten succesvol om de tuin leidt. Zelfs deze kleine demonstratie is strak georganiseerd. Route, start- en eindpunt zijn van tevoren vastgelegd, scouts lopen voor de menigte uit om te voorkomen dat ze in de handen van militairen wandelen. 'We hebben onze horloges gesynchroniseerd met behulp van de BBC', zegt een deelnemer trots. 'Als het om demonstraties gaat, zijn wij geen Arabieren: we komen op tijd.'

Protesten zijn schering en inslag in de opstandige wijken van Damascus: een half uur na en voor bovenstaande 'flash demo' gingen elders in dezelfde wijk ook mensen de straat op. De kunst is om ze te vinden: de protesten duren maar een paar minuten en het regime kan niet op iedere hoek een agent neerzetten, niet iedere groep infiltreren - althans niet meer.

Presint Assad tijdens een tv-interview eerder deze week. Beeld epa

Skype
'Onze revolutie wordt mogelijk gemaakt door Skype', zegt 'Maher', een ervaren activist. 'We gebruikten eerst Facebook, maar het regime treedt nu zó gewelddadig op dat we geen demonstraties meer aankondigen. Dus spreken we face-to-face af, bellen elkaar om 'kopjes koffie' te drinken, of organiseren demonstraties via chatrooms in Skype: dat is gecodeerd en kunnen ze niet afluisteren.'

Opstandig Damascus heeft zich strak georganiseerd. In iedere wijk plannen 'coördinatiecomités', waarvan sommige zijn aangesloten bij een landelijk netwerk, de demonstraties in hun buurt. Soms werken buurten samen aan een groter protest, meestal doen ze het op eigen houtje.

De comitéleden zijn de meest gezochte activisten van de stad, en hun identiteit is slechts bij een paar vertrouwde activisten bekend. Die activisten wordt verteld wat er op het programma staat, zij geven dat elk aan een paar vrienden door zonder de bron te vermelden, en zo verspreidt het nieuws zich verder.

Een man probeert zijn huis te blussen in Homs na een mortieraanval door het Syrische leger. Beeld reuters

Geheimzinnigheid
Maar in Damascus vordert de oppositie zo snel, dat al deze geheimzinnigheid soms helemaal niet meer nodig blijkt. In Berze, een buitenwijk aan de rand van de hoofdstad, dansen de bewoners iedere avond opgetogen de traditionele dabke, omringd door spandoeken vol leuzen tegen het regime. Grote Syrische revolutionaire vlaggen wapperen om hen heen, ongetwijfeld duidelijk zichtbaar voor de piloten van militaire helikopers op weg naar opstandige dorpen buiten Damascus. De dag ervoor schoot een van hen nog een paar raketten op de wijk af, maar over het algemeen worden de demonstraties met rust gelaten, zeggen bewoners.

Volgens hen is dat te danken aan het Vrije Syrische Leger (FSA), de verzamelnaam voor Syrische oppositiestrijders. De greep van het regime-Assad op de hoofdstad wordt zwakker, en oppositiestrijders springen de laatste maanden in de gaatjes die het regime openlaat. Volgens een lid van het lokale coördinatiecomité beschermen ze sinds vier maanden met succes demonstraties in Berze. Ook met de dreiging van binnenuit hebben de heren van het FSA korte metten gemaakt. 'Ze hebben ongeveer tien informanten van hier geëxecuteerd', meldt de man luchtig. 'Ze hebben bewijs verzameld hoor: getuigen hadden hen met de veiligheidsdienst zien praten, en sommigen hebben bekend. Die mensen hebben hun buren verraden, eigen schuld.'

Douma
Vanavond zijn de oppositiestrijders niet in zicht, en ook het regime is vooralsnog nergens te bekennen - waarschijnlijk hebben beide partijen het te druk in het nabijgelegen Douma. Dat stadje, de bakermat van de revolutie in de regio rond Damascus, werd zaterdag ingenomen na tien dagen van bombardementen waarbij honderden mensen omkwamen.

Protest tegen president Assad in de provincie Idlib. Beeld reuters

Vooralsnog feest Berze verder, maar voor de bewoners is het lot van Douma een pijnlijke herinnering dat geen enkele vrijplaats kan voortbestaan als het regime eenmaal besluit zijn wapens erop te richten. Flash-demo's in de binnenstad krijgen met stokken en geweren te maken, maar ingenomen wijken met bombardementen.

Terwijl een jongeman die net is teruggekeerd uit het gevallen oppositiebolwerk foto's toont van kinderen met doorgesneden kelen, wijst een veertiger naar de knipperende lichten van een helikopter. 'Die is zeker klaar met Douma', zegt hij, terwijl ieders onuitgesproken hoop dat de helikopter zijn neus niet op hen richt voelbaar is. 'Misschien komen ze nu naar ons.'

De Turkse luchtmacht heeft dit weekeinde zes gevechtsvliegtuigen naar de grens met Syrië gestuurd nadat Syrische helikopters zich dicht bij de grens hadden begeven. Dat is gisteren gemeld door de Turkse strijdkrachten. Tot een treffen tussen de Turkse F-16's en de Syrische helikopters, die de grens tot 6 kilometer waren genaderd, kwam het niet. De spanning in het grensgebied is opgelopen nadat het Syrische leger vorige maand een Turks verkenningsvliegtuig had neergeschoten.

Geweld
Turkije heeft daarna luchtafweergeschut langs de grens geplaatst. Intussen houdt het geweld in Syrië aan. Meer dan 40 personen vonden zaterdag de dood toen in Samalka bij Damascus een bom ontplofte in een rouwstoet. In heel het land vielen volgens mensenrechtenactivisten dit weekeinde meer dan 140 doden. De internationale gemeenschap blijft verdeeld over de rol van de Syrische president Bashar al-Assad. Overleg in Genève heeft zaterdag niet tot een doorbraak geleid.

De Verenigde Staten en andere westerse landen blijven erbij dat in een overgangsregering geen plaats voor de president is. Rusland vindt dat Assad niet hoeft af te treden en dat de Syriërs zelf over zijn lot moeten beslissen. Zowel de Syrische staatsmedia als de oppositie vinden het overleg in Genève een mislukking.

Een F-4 gevechtsvliegtuig van de Turkse luchtmacht. Een dergelijk exemplaar verdween boven de Middellandse Zee. Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden