Opstand Rohingya dreigt uit te lopen op burgeroorlog in Myanmar

Meedogenloos geslagen en als oud vuil behandeld: zo vergaat het de Rohingya. De regering van Myanmar houdt het buiten zicht, maar nu zijn er beelden uitgelekt.

Fragment uit het uitgelekte filmpje waarin agenten grof geweld gebruiken tegen Rohingya.

Met geweren gewapende politiemannen in Myanmar staan op de weg als drie in 'longyi's' geklede jongens komen aanlopen. De jongens, zo te zien op een filmpje nog tieners, proberen de agenten te ontwijken maar dat lukt niet. In het voorbijgaan worden zij keihard geschopt en geslagen. Zij moeten opschieten.

De overige bewoners van het dorp zijn al samengedreven op een open plek en zitten daar in elkaar gedoken op de grond. De mensen zijn in kaarsrechte rijen neergezet, de mannen en jongens apart van de vrouwen en kinderen. Wie scheef zit of zijn hoofd durft op te tillen wordt geslagen. Een agent schopt een man met alle kracht met zijn laars in het gezicht.

Tekst gaat verder onder de video. Let op: de beelden kunnen als schokkend worden ervaren.

Daar stopt het filmpje. Het duurt niet lang, 1 minuut en 15 seconden, maar dat is lang genoeg om te zien wat er gebeurt: in het westen van Myanmar woedt een klassieke oorlog tegen guerrillastrijders. Iedereen, elke dorpeling, is een verdachte en wordt ook zo behandeld. Het is de zoveelste oorlog waarin het land is verwikkeld, maar deze is gevaarlijker dan de andere. Het gaat niet alleen over etniciteit, maar ook over religie.

De politie-agenten zijn op zoek naar Rohingya-strijders: leden van een nieuwe islamitische guerrilla-organisatie die zich 'Harakah al-Yakin' noemt ('Beweging van het Geloof in Arakan'). Die strijders vechten niet alleen tegen de onderdrukking van de Rohingya-minderheid in de provincie Rakhina (voorheen Arakan), maar ook voor de islam in het algemeen - dat is een combinatie die explosief kan zijn voor de rest van Myanmar.

Verspreide aanslagen

Van een opstand is eigenlijk nog nauwelijks sprake. De oorlog is tot nu toe nog beperkt tot een klein aantal verspreide aanslagen langs de grens met Bangladesh. Maar de eerste aanval op 9 oktober heeft duidelijk gemaakt dat het menens is. Honderden strijders voerden op die dag een simultane aanval uit op drie politieposten en maakten daarbij tientallen wapens een duizenden kogels buit.

De aanvallers hadden klaarblijkelijk training gehad. De uitvoering van de aanval wees op een professionele voorbereiding. In de weken daarop volgden meer van dit soort aanvallen, waarbij 134 doden vielen. Berichten over de aanvallen verschenen op de sociale media en ook steeds meer berichten over de wreedheden die het leger als vergelding beging.

Het leger is met de politie begonnen aan een grote klopjacht die volgens mensenrechtenorganisaties gepaard gaat met moordpartijen, verkrachtingen en mishandeling. De organisatie Human Rights Watch heeft satellietbeelden verspreid waarop te zien is dat hele dorpen zijn platgebrand.

Het leger ontkent alles, en zegt dat het alleen maar op zoek is naar rebellen. Bevestiging van de wreedheden is moeilijk te krijgen want onafhankelijke journalisten en onderzoekers worden niet toegelaten in het gebied. Het filmpje van de politieman is het eerste onweerlegbare bewijs van de wreedheid waarmee de Rohingya worden aangepakt.

De Myanmarese overheid heeft laten weten dat enkele politiemannen op grond van dit filmpje zullen worden gestraft, maar wil niet verder gaan dan deze ene zaak.

De Rohingya in Myanmar zijn etnisch en religieus verwant aan de Bengalezen aan de andere kant van de grens, en zij worden door de Myanmarezen daarom nadrukkelijk 'Bengali' genoemd. In de provincie Rakhine heerst een onvervalst apartheidssysteem, waarin de Rohingya zijn beroofd van de meest fundamentele burgerrechten. Zij worden alom gezien als minderwaardig en als mensen die niet in Myanmar thuishoren. De rest van de bevolking behandelt de donkerhuidige moslims als vuil.

Sinds enkele jaren worden zij steeds vaker en harder fysiek aangevallen. In 2012 ging een golf van geweld door de provincie. Rohingya-dorpen werden door opgehitste boeddhistische menigten platgebrand en meer dan 100 duizend Rohingya belandden in zwaar bewaakte vluchtelingenkampen waarin zij tot de dag van vandaag opgesloten zitten. Tienduizenden Rohingya vluchtten met kleine bootjes de zee op, op zoek naar een beter bestaan in Thailand, Maleisië of Indonesië. Deze vluchtroute werd in 2015 door een gezamenlijk optreden van deze landen afgegrendeld. De Rohingya zitten klem in Myanmar.

Radicalisering

Hun penibele toestand is een dankbare voedingsbodem voor radicalisering. De International Crisis Group (ICG) heeft onderzoek gedaan naar het jongste geweld en daarover nu een alarmerend rapport gepubliceerd. De organisatie vreest dat juist de gewelddadige aanpak door het leger tot escalatie van het geweld zal leiden.

Volgens de ICG is het gewapend verzet van de moslims goed georganiseerd en groeit de beweging snel. Honderden Rohingya zijn al gerekruteerd. De rekruten worden getraind door Afghaanse en Pakistaanse strijders, en volgens de ICG wordt hun strijd gefinancierd en geleid door een comité van Rohingya-ballingen in Saoedi-Arabië. Een strijder die optreedt in internet-filmpjes van de beweging is geïdentificeerd als Ata Ullah, een etnische Rohingya die in Pakistan is geboren, en is opgegroeid in Saoedi-Arabië.

Er lijkt bijna geen uitweg meer. Na de jongste verkiezingen, in 2015, hadden veel mensen hun hoop nog gevestigd op nobelprijswinnares Aung San Suu Kyi. Zij boekte een enorme verkiezingsoverwinning en werd de facto de leider van de Myanmarese regering. Suu Kyi aarzelde echter met ingrijpen. Zij weigerde de kwestie van de Rohingya ter sprake te brengen.

Pas onlangs heeft zij een adviescommissie benoemd onder leiding van de voormalige secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Kofi Annan, die de situatie in de provincie moet onderzoeken. Dat onderzoek wordt echter ernstig bemoeilijkt door het leger, dat de zeggenschap over de provincie heeft overgenomen. Volgens de ICG hebben velen het geloof in Suu Kyi verloren en is een andere hoop niet voorhanden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden