Opsporing van dader via DNA-profiel is toekomstmuziek

De dader pakken met behulp van een DNA-profiel. Minister Korthals en de Kamer zien het wel zitten. Experts twijfelen. Een DNA-profiel zegt lang niet alles....

Regeren is vooruitzien, moet minister Korthals van Justitie hebben gedacht toen hij de Tweede Kamer dinsdag liet weten dat hij overweegt om gegevens uit DNA-onderzoek ook te laten gebruiken voor het opsporen van daders van misdrijven. Het is een nieuwe stap in de opsporing met behulp van DNA-monsters, die een aparte wetswijziging vergt, waar de minister nu nog niet aan toe is.

Nu al is het mogelijk om uit DNA-onderzoek op achtergelaten sporen bij een misdrijf (sperma, haarwortels, bloedvlekken) uit te maken of een dader een man of een vrouw is geweest. Soms is ook de etnische afkomst van de dader te achterhalen.

Straks, als alle menselijke genen in kaart zijn gebracht, kennen we ook de genetische grondslag van de kleur van de haren en de ogen. Waarom dan niet een complete compositietekening maken, opgetrokken uit alle DNA-kenmerken van een individu, lijkt Korthals zich af te vragen.

Wel, net zo min als iemands DNA vertelt welke jas hij aan had ten tijde van een misdrijf of welk merk schoenen hij droeg, zal het mogelijk zijn een echte compositietekening van een dader te vervaardigen uit louter zijn DNA-kenmerken. Daarvoor is het samenspel tussen de genetische 'opmaak' van een individu en de sterk wisselende invloeden van de omgeving waarin hij verkeert, en die uiteindelijk uitmaakt hoeiemand eruit ziet, veel te complex.

Het onderscheid man of vrouw is genetisch nog het eenvoudigst te bepalen. Het unieke Y-chromosoom maakt iemand immers tot man. Lastiger is het iemands etnische achtergrond ('ras') uit een DNA-monster te achterhalen. Dat gaat nog het best bij mannelijke daders, zegt DNA-expert dr. P. de Knijff van het Forensisch Laboratorium van de Universiteit Leiden.

Door het specifieke DNA-profiel van het Y-chromosoom te combineren met gegevens uit het zogenoemde mitochondriale DNA, dat van de moeder is geërfd, is het mogelijk uit te maken of iemand uit bijvoorbeeld Oost-Azië afkomstig is. Maar dat vergt wel uitgebreide databestanden van alle mogelijke variaties in het DNA en hun etnische oorsprongen, aldus De Knijff. Haarkleur, huidskleur of kleur van de ogen zullen veel moeilijker uit een DNA-monster te bepalen zijn, verwacht de Leidse forensisch DNA-expert. Zo is al een aantal jaren bekend dat een rode haarkleur door twee à drie genen wordt bepaald. Maar met die genen in de hand lukt het volgens De Knijff maar in 80 procent van de gevallen de rode haarkleur te voorspellen; de andere 20 procent van de roodharigen onttrekt zich aan deze 'opsporingsmethode'.

Hetzelfde geldt voor de kleur van de ogen. Blauwe ogen zijn niet blauw, maar vertonen tal van nuances. Er hoeft maar een vlekje groen in te zitten, of je hebt al te maken met een heel ander DNA-profiel, zegt De Knijff. En de lichaamslengte, of de vraag of de onbekende dader een bol of juist een smal gezicht heeft, valt al helemaal niet uit het DNA af te leiden. Daarvoor zijn de omgevingsinvloeden (voeding bijvoorbeeld) veel te dominant.

Kortom, het opsporen van daders aan de hand van een DNA-profiel is 'toekomstmuziek', aldus De Knijff. Misschien over een jaar of tien, als we alle twaalfduizend puntmutaties in het DNA kennen die iemands haarkleur bepalen, kan met enige zekerheid een (deel van) een signalement worden opgesteld. De dader moet dan niet net naar de kapper zijn geweest voor een spoelinkje .

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden