Opsporing en berechting gaan niet gelijk op

OVER rechtspraak wordt in Nederland weer vernieuwend gedacht. Rechterlijke macht, wetenschap en politiek lanceren in hoog tempo voorstellen om de achterstanden weg te werken....

Marc van den Eerenbeemt

De leiding van de Rotterdamse rechtbank pleitte maandag in de Volkskrant voor het overlaten van de afdoening van simpele zaken, zoals heterdaadjes, aan het Openbaar Ministerie of de politie. Hoogleraar strafrecht P. Tak sprak afgelopen weekeinde voor de tv de wens uit dat de mogelijkheid tot hoger beroep tijdelijk wordt opgeschort.

Minister Donner van Justitie komt met een wetsvoorstel waardoor de politierechter, die als alleensprekend rechter maximaal zes maanden cel mag opleggen, de bevoegdheid krijgt tot het veroordelen tot twee jaar cel. In zijn veiligheidsplan, dat op hoofdlijnen door de Tweede Kamer is aangenomen, bespreekt de minister onder meer de mogelijkheid van ruimere openingstijden van de rechtbanken en gerechtshoven, van 'televerhoor' op afstand en de mogelijkheid tot het sneller oproepen van getuigen.

Een maand geleden waarschuwde de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) ervoor dat afkalvend vertrouwen in de rechtstaat zal leiden tot meer eigenrichting. Wie wil er wachten op de berechting van een geweldpleger als die pas twee jaar na te zijn opgepakt voor de rechter komt te staan? Als de rechtbank dan al tijd hééft? De verleiding om voor eigen rechter te gaan spelen wordt dan wel groter.

Veel van de voorstellen die vandaag de dag worden gedaan - en die serieus worden besproken - waren pakweg vijf tot tien jaar geleden onder juristen ondenkbaar. Terwijl de filevorming bij de rechtbanken toen toch al ruimschoots op gang was gekomen.

Er werd de afgelopen jaren in een reeks van projecten door rechters wel hard gewerkt aan kleine verbeteringen van de efficiency. Ook bleven de magistraten in de avonduren dapper door dossiers ploegen.

Mogelijk heeft de rechterlijke macht lange tijd een onvoldoende gevoel van urgentie gehad. Een doorbraak bleef uit. De wachttijden bleven oplopen.

De wind lijkt inmiddels uit een andere hoek te zijn gaan waaien. De Raad voor de Rechtspraak, schakel tussen de minister van Justitie en de rechterlijke macht, werkt al enige tijd aan een breed actieplan.

Kritische juristen huiveren bij de hedendaagse dadendrang. Het is ongewenst dat grote veranderingen in de rechtspleging een noodmaatregel zijn, menen zij. De veranderingen behoren de uitkomst te zijn van een fundamentele heroverweging van het strafrecht.

Zo'n heroverweging moet er komen, menen anderen. Maar tegelijkertijd moet op korte termijn krachtig worden ingegrepen om burgers te trakteren op een vlotte afwikkeling van strafzaken.

Het belangrijkste voorstel uit de rechterlijke macht om de nood te lenigen is de aanstelling van meer rechters. In het veiligheidsplan van het demissionaire kabinet is dat een zwak punt. Zou daar veel geld voor worden vrijgemaakt, dan kost het jaren om de nieuwe rechters op hun plek te krijgen. Het vermogen van de rechterlijke macht om nieuwe leden op te leiden is beperkt.

De situatie bij de rechterlijke macht zal naar verwachting op korte termijn nog sterk verslechteren. De investeringen van premier Balkenende en de zijnen op het gebied van de opsporing zullen leiden tot tienduizenden extra verdachten.

Als berechting van hen uitblijft, zal de frustratie bij de burgerij verder groeien. Dat zelfde geldt voor politie en Openbaar Ministerie. Geen speurder werkt graag voor de gerechtelijke prullenbak.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden